Η οικονομία του διαμοιρασμού (sharing economy) ξεκίνησε με την ιδέα της αξιοποίησης πόρων που μένουν ανεκμετάλλευτοι, αλλά εξελίχθηκε σε ένα κυρίαρχο οικονομικό μοντέλο που αλλάζει τη σχέση μας με τα αντικείμενα.
Αντί να αγοράζεις κάτι για να το έχεις (Ιδιοκτησία), πληρώνεις για να το χρησιμοποιήσεις μόνο όταν το χρειάζεσαι (Πρόσβαση).
- Στέγαση: Αντί για ξενοδοχεία, χρησιμοποιείς το σπίτι κάποιου άλλου (Airbnb).
- Μετακίνηση: Αντί για δικό σου αυτοκίνητο, μοιράζεσαι μια διαδρομή ή νοικιάζεις ένα όχημα για λίγα λεπτά (Uber, Lyft, ενοικιαζόμενα πατίνια).
- Εργαλεία/Εξοπλισμός/ Ρούχα : Πλατφόρμες όπου νοικιάζεις από τρυπάνια μέχρι επαγγελματικό φωτογραφικό εξοπλισμό για μία μέρα.
Όσοι υπερασπίζονται την οικονομία του διαμοιρασμού επικαλούνται
- Οικονομία :Φθηνότερες υπηρεσίες για τον καταναλωτή.
- Βιωσιμότητα: λιγότερη παραγωγή νέων προϊόντων ( πχ συνθετικές τροφές) με μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
- Άνεση χωρίς Ευθύνη: Πρόσβαση σε αγαθά πολυτελείας χωρίς το κόστος συντήρησης.
Η άλλη πλευρά του νομίσματος.
- Εργασιακά: Οι εργαζόμενοι (π.χ. οδηγοί) συχνά δεν θα έχουν ασφάλιση ή σταθερό μισθό.
- Στέγαση: Το Airbnb έχει κατηγορηθεί για την έλλειψη εύρεσης σπιτιών και την εκτόξευση των ενοικίων στις πόλεις.
- Κοινωνική ανισότητα :Τα κέρδη συγκεντρώνονται στις μεγάλες πλατφόρμες (Big Tech).
Στην πραγματικότητα όμως κάνει το άτομο πιο εξαρτημένο από τις εταιρείες.
Όταν δεν σου ανήκει τίποτα, η ζωή σου έχει ένα μηνιαίο «ενοίκιο».
Παλιά αγόραζες ένα αυτοκίνητο, ένα CD ή ένα σπίτι και το είχες για πάντα, ακόμα κι αν έμενες χωρίς λεφτά για έναν μήνα. Τώρα αν σταματήσεις να πληρώνεις τη συνδρομή (π.χ. στο Spotify, το Netflix ή το Adobe), η πρόσβασή σου κόβεται ακαριαία. Δεν σου μένει τίποτα ως περιουσιακό στοιχείο. Με άλλα λόγια , θα νομίζεις ότι είσαι ιδιοκτήτης ενός φυσικού αντικειμένου, αλλά η λειτουργία του εξαρτάται από το αν η εταιρεία σου επιτρέπει να το χρησιμοποιήσεις.
Σχέση εξάρτησης
Στην οικονομία του διαμοιρασμού, η εταιρεία ξέρει πού πας (Uber), τι τρως (Wolt), τι φοράς και τι ακούς. Αυτά τα δεδομένα χρησιμοποιούνται για να προβλέψουν και να κατευθύνουν τις επόμενες αγορές σου, κλείνοντάς σε μέσα σε ένα «οικοσύστημα» από το οποίο είναι δύσκολο να βγεις (π.χ. αν έχεις τα πάντα στην Apple, είναι ακριβό και δύσκολο να πας σε Android).
Προσωπικός Αριθμός
Στην οικονομία του διαμοιρασμού, η πρόσβαση σε αγαθά (π.χ. ενοικίαση αυτοκινήτου ή σπιτιού) απαιτεί πιστοποιημένη ταυτότητα. Ο Προσωπικός Αριθμός απλοποιεί αυτή τη διαδικασία, αλλά παράλληλα καταγράφει κάθε συναλλαγή «πρόσβασης» κάτω από το ίδιο ψηφιακό προφίλ. Αυτό επιτρέπει στο κράτος και στις πλατφόρμες να έχουν μια οριζόντια εικόνα της ιδιοκτησίας σας (ακίνητα, οχήματα) και των εισοδημάτων σας από την οικονομία διαμοιρασμού (π.χ. Airbnb). Το Ψηφιακό Μητρώο Ακινήτων (MIDA) που θέλει να εφαρμόσει η κυβέρνηση μέσα στο 2026 ο Π. Α θα συνδέεται με τον «Μοναδικό Αριθμό Ταυτότητας Ακινήτου». Κάθε ακίνητο θα έχει τον δικό του ψηφιακό φάκελο, στον οποίο ο ιδιοκτήτης θα ταυτοποιείται αποκλειστικά με τον Προσωπικό του Αριθμό, καθιστώντας την ιδιοκτησία απόλυτα διαφανή και ιχνηλάσιμη σε πραγματικό χρόνο. Ο Προσωπικός Αριθμός και η ψηφιακή ταυτότητα γίνονται το «δοχείο» μέσα στο οποίο συγκεντρώνονται όλες αυτές οι αξιολογήσεις, καθορίζοντας τελικά την ποιότητα ζωής σας σε μια οικονομία χωρίς ιδιοκτησία.
Σύστημα Κοινωνικής Πίστωσης
Στην οικονομία του διαμοιρασμού, αν δεν σου ανήκει ένα αγαθό, η μόνη σου εγγύηση για να το χρησιμοποιήσεις είναι η «φήμη» σου στο σύστημα.
Το σύστημα της αξιολόγησης υπηρεσιών καθώς και της αυτοαξιολόγησης στοχεύουν στο να εξοικειωθείς με το σύστημα της κοινωνικής πίστωσης .Κάθε φορά που χρησιμοποιείς μια πλατφόρμα (Uber, Airbnb, eBay), αξιολογείσαι.
Τα δεδομένα από την κατανάλωση, τις πληρωμές και τη συμπεριφορά στις πλατφόρμες διαμοιρασμού τροφοδοτούν το κρατικό σύστημα κοινωνικής πίστωσης. Πολίτες με υψηλό σκορ έχουν πρόσβαση σε ενοικιάσεις (αυτοκίνητα, ποδήλατα, δωμάτια ξενοδοχείων) χωρίς εγγύηση.
Στην Κίνα, που αποτελεί το ζωντανό παράδειγμα, η σύνδεση αυτή είναι ήδη θεσμοθετημένη μέσω του Sesame Credit (της Alibaba/Ant Group).
Το τέλος της Ελευθερίας
Είναι ξεκάθαρο ότι η οικονομία του διαμοιρασμού δημιουργεί έναν αόρατο μηχανισμό ελέγχου. Αν οι εταιρείες ανταλλάσσουν δεδομένα μεταξύ τους, ένα λάθος σε μια πλατφόρμα θα μπορούσε να σε ακολουθεί παντού, στερώντας την πρόσβαση σε υπηρεσίες που παλαιότερα ήλεγχες μέσω της ατομικής σου ιδιοκτησίας.
Συμπέρασμα
Η μετάβαση από το «έχω» στο «χρησιμοποιώ» μεταφέρει την ισχύ από τον ιδιοκτήτη στον πάροχο (εταιρεία ή κράτος).
Όταν σου ανήκει ένα σπίτι ή ένα αυτοκίνητο, δεν χρειάζεσαι την έγκριση κανενός για να μπεις μέσα ή να ξεκινήσεις τη μηχανή. Στο μοντέλο του διαμοιρασμού και των ψηφιακών ταυτοτήτων η πρόσβαση σου θα εξαρτάται από έναν αλγόριθμο. Αν το σύστημα σε «κλειδώσει» (λόγω χρέους, χαμηλής κοινωνικής πίστωσης ή τεχνικού σφάλματος), μένεις κυριολεκτικά στον δρόμο ή χωρίς μεταφορικό μέσο, χωρίς να έχεις εναλλακτική «βάση». Θα είσαι εφ’όρου ζωής αιχμάλωτος ενός συγκεντρωτικού μοντέλου .Οι προηγούμενες γενιές αγόραζαν ένα σπίτι για να έχουν ασφάλεια στα γεράματα. Αν τα πάντα είναι συνδρομητικά, πρέπει να παράγεις εισόδημα μέχρι την τελευταία μέρα της ζωής σου για να καλύπτεις το «νοίκι» της ύπαρξής σου (στέγαση, λογισμικό, μετακίνηση, ακόμα και ρούχα), οπότε καταργούνται οι συντάξεις. Για να μην χάσεις την πρόσβαση στις πλατφόρμες (που πλέον είναι απαραίτητες για τη ζωή), αναγκάζεσαι να συμμορφώνεσαι με τους όρους τους, ακόμα κι αν αυτοί αλλάζουν συνεχώς και αυθαίρετα.
Προσωπικός Αριθμός: Γίνεται ο «διακόπτης». Αν ο ΠΑ σου απενεργοποιηθεί ή περιοριστεί, η ικανότητά σου να λειτουργήσεις στην κοινωνία (αγορές, μετακινήσεις, υγεία) εκμηδενίζεται.
