Την εποχή της παντοδυναμίας του, ο Στάλιν εισήγαγε τον πολιτικό όρο των χρήσιμων ηλιθίων , δηλαδή των καλόπιστων ανθρώπων που πίστευαν ακρίτως την πολιτική των Μπολσεβίκων και την ακολουθούσαν πιστά.
Ο χρήσιμος ηλίθιος είναι ένας χειραγωγημένος πολίτης που δουλεύει δυο και τρείς δουλειές για να τα βγάλει πέρα, είναι ένας καταχρεωμένος φουκαράς που δέχεται αδιαμαρτύρητα τις στρεβλώσεις του πολιτικού συστήματος , αλλά εξακολουθεί να πιστεύει στις υποσχέσεις των πολιτικών που ποτέ δεν πραγματοποιούνται και να δέχεται τα ψίχουλα που του δίνουν για να τον καθησυχάσουν όταν φτάνει στα όρια του. Είναι αυτός που όταν θα έρθει η στιγμή της κάλπης θα ξαναψηφίσει τους ίδιους ανθρώπους, τους υπαίτιους της κατάντιας του, και θα ξαναεμπιστευτεί τους θεσμούς παρόλο που τον έχουν προδώσει άπειρες φορές .
Είναι ο πολίτης που μετατρέπεται σε ιδιώτη (idiot=ηλίθιο) εκτελεί εντολές , χωρίς κρίση, χωρίς αμφισβήτηση Πορεύεται στα τυφλά, παρασυρόμενος από την Δημαγωγία, και ακολουθεί την πεπατημένη χωρίς σωστό προσανατολισμό και ορθή αντίληψη.
Ο Θουκυδίδης ανέφερε χαρακτηριστικά (τόν τε μηδὲν τῶνδε μετέχοντα οὐκ ἀπράγμονα, ἀλλ᾽ ἀχρεῖον νομίζομεν) που σημαίνει “Είμαστε οι μόνοι, οι οποίοι, όποιον δεν μετέχει των πολιτικών/”κοινά” δεν τον θεωρούμε απράγμονα, φιλήσυχο, αλλά άχρηστο πολίτη”
Ο χρήσιμος ηλίθιος δεν εμπιστεύεται τον εαυτό του ούτε αναλαμβάνει την προσωπική του ευθύνη στο δημόσιο βίο. Παραδίδει το μέλλον του στους « ειδικούς» και λουφάζει στη γωνία. « Ποιος είναι αυτός για να αντιταχθεί στους δυνατούς ηγεμόνες; Έτσι και αλλιώς δεν θα αλλάξει τίποτα.»
Έτσι οι λίγοι αποφασίζουν για τους πολλούς, μεσουρανούν , επωφελούνται , απολαμβάνουν τα προνόμια τους και η μόνη τους έγνοια είναι να διατηρήσουν την εξουσία τους και να αυξήσουν τον πλουτισμό τους .
Ο λαός μετατρέπεται σε ανθρωπομάζα και γίνεται εύκολα αντικείμενο εκμετάλλευσης. Ο ίδιος καθησυχάζει την εφησυχασμένη συνείδηση του πιστεύοντας ότι απλά υπακούει στον νόμο, έτσι όπως οφείλουν να κάνουν όλοι οι νομοταγείς πολίτες.
Όσο η εξουσία συσσωρεύει εξουσίες και παρεκκλίνει από την λαϊκή επιταγή , τόσο χρειάζεται τους χρήσιμους ηλίθιους που θα την βοηθούν να μακροημερεύει. Θα είναι τα στρατιωτάκια , τα ακούνητα, αμίλητα, αγέλαστα που θα ακολουθούν πιστά τους νόμους. Θα είναι τα τρία πιθηκάκια που ,δεν βλέπουν τις εκτροπές, δεν αντιδρούν, μένοντας σιωπηλοί μπροστά στις παρανομίες , και κλείνουν τα αυτιά τους αρνούμενοι να ακούσουν όσους λένε την αλήθεια και προσπαθούν να τους αφυπνίσουν.
Οι χρήσιμοι ηλίθιοι είναι οι αφελείς, οι ευκολόπιστοι που έχουν παρωπίδες που δεν ξέρουν αλλά ούτε θέλουν να μάθουν για την πραγματική φύση του σκοπού που υποστηρίζουν. Είναι αυτοί που εγγυώνται την πολιτική σταθερότητα ενός πολιτικού συστήματος από απάθεια, από φόβο για την αλλαγή χρησιμοποιώντας επιχειρήματα του τύπου «γιατί οι άλλοι ήταν καλύτεροι;»
“Πάντοτε και νομοτελειακά όλοι υποτιμούν τον αριθμό των ηλίθιων ατόμων που κυκλοφορούν στην κοινωνία. H πιθανότητα να είναι ηλίθιο ένα συγκεκριμένο άτομο, είναι ανεξάρτητη από οποιοδήποτε άλλο χαρακτηριστικό του ατόμου. Ηλίθιος χαρακτηρίζεται το άτομο που οι πράξεις του προκαλούν ζημίες σε ένα άλλο άτομο ή σε ομάδα ατόμων, χωρίς το ίδιο να αποκομίζει κέρδη, ενώ πιθανό και να βλάπτεται σημαντικά. Οι μη ηλίθιοι άνθρωποι πάντα υποτιμούν την καταστροφική ισχύ των ηλίθιων ατόμων. Συγκεκριμένα, οι μη ηλίθιοι άνθρωποι συνεχώς παραβλέπουν πως η συναναστροφή / συγχρωτισμός με ηλίθια άτομα αποδεικνύεται απαρέγκλιτα μοιραίο λάθος, ανεξάρτητα από χρόνο, τόπο και συνθήκες. O ηλίθιος άνθρωπος είναι πιο επικίνδυνος από τον κακοποιό” (C. Cipolla).
Οι χρήσιμοι ηλίθιοι αναπτύσσουν ένα ιδιαίτερο σύνδρομο με τους εξουσιαστές όμοιο με το «Σύνδρομο της Στοκχόλμης». Όπως δημιουργείται ένας περίεργος συναισθηματικός δεσμός ανάμεσα στον όμηρο και τους απαγωγείς του, έτσι και οι χρήσιμοι ηλίθιοι θα βρίσκουν άλλοθι για να δικαιολογούν τους δυνάστες τους και να συνεχίζουν να τους στηρίζουν.
Όμως ο κόμπος έχει φτάσει ήδη στο χτένι και η κοινωνία καταρρέει. Είναι χάσιμο χρόνου και ενέργειας να ξυπνήσεις όσους δεν θέλουν να μπουν στη διαδικασία. Αυτή τη στιγμή ο καθένας μας δεν έχει άλλη επιλογή παρά να ακολουθήσει αυτούς που εκπέμπουν στο ίδιο μήκος κύματος με τον ίδιο, μοιράζονται τις ίδιες ανησυχίες και υπηρετούν τα ίδια ιδανικά και αξίες.
Οι χρήσιμοι ηλίθιοι θα ζουν πάντα ανάμεσα μας. Μπορεί να ανήκουν στο συγγενικό μας, φιλικό μας, επαγγελματικό μας περιβάλλον. Θα είναι οι απρόθυμοι να αμφισβητήσουν την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων γιατί η αλλαγή τους τρομάζει. Κάθε ανατροπή θεωρείται κίνδυνος και απειλή , ακόμα κι αν είναι προς το καλύτερο.
Η Ιστορία μας καταδεικνύει ότι οι λίγοι είναι αυτοί που φέρνουν την αλλαγή. Μια μικρή ομάδα σκεπτόμενων και αποφασισμένων ανθρώπων μπορεί να αλλάξει τον κόσμο. Έχει γίνει στο παρελθόν , θα γίνει και τώρα.
Ας θυμηθούμε τον Λάο Τσε που είπε “Αυτό που η κάμπια ονομάζει τέλος του κόσμου, η ζωή το λέει πεταλούδα.”
Έλενα Καράμπελα
