Η εξουσία για να εξασφαλίσει την συνέχεια της με τον τρόπο που θέλει και στο χρόνο που επιθυμεί , χρησιμοποιεί όλα να μέσα για να προκαλέσει το φόβο και τον πανικό. Με βασικό μοτίβο την τρομοκρατία , την απειλή και τον κίνδυνο διατηρεί τον έλεγχο των μαζών. Στην πολιτική, ο φόβος αντικαθιστά την πειθώ. Οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν την απειλή όπως την οικονομική αστάθεια, ή τους εθνικούς κινδύνους για να εξασφαλίσουν την υπακοή των πολιτών.
Τα ΜΜΕ πιστά στις διαταγές των εντελοδόχων τους φροντίζουν να βομβαρδίζουν καθημερινά τους θεατές με πλήθος αρνητικών ειδήσεων , που με την τεχνητή νοημοσύνης ,η εγκυρότητα των οποίων μπορεί άνετα να αμφισβητηθεί, δίνοντας την αίσθηση ότι ο κόσμος είναι ένα εχθρικό περιβάλλον που μόνο οι έχοντες την εξουσία μπορούν να παρέχουν υψηλή προστασία. Εικόνες βίας και ασχήμιας κατακλύζουν καθημερινά τα δελτία ειδήσεων και δηλητηριάζουν τις ψυχές των τηλεθεατών. Ο φόβος φωλιάζει μέσα τους, δημιουργεί αρνητικές επισυνάψεις, πλάθει σενάρια υπέρτατης καταστροφής, εγκλωβίζει το άτομο ,το ακινητοποιεί, διαλύει κάθε υγιή αντίδραση, καταρρακώνει τον ψυχισμό του και το καθιστά ανίκανο να σκεφτεί καθαρά και να δράσει παίρνοντας την σωστή απόφαση.
Έτσι ο φόβος διαχέεται παντού με τις απαγορεύσεις να διαδέχονται η μια την άλλη. Η θανατηφόρα πανδημία, η κλιματική αλλαγή με τις καταστροφικές φωτιές και τις μεγάλες πλημμύρες , η ασθένειες των ζώων, ο πυρηνικός πόλεμος, η έλλειψη ενέργειας , ο λιμός όλα τα δεινά επιστρατεύονται για να μετασχηματίσουν τον κόσμο. Ο φόβος αλλοιώνει την ψυχοσύνθεση , αλλάζει την νοοτροπία και κατά συνέπεια μεταλλάσσει τη δομή της κοινωνίας. Φτάσαμε στο σημείο να απαγορευτεί ακόμα και το υπαίθριο ψήσιμο στα πανηγύρια… .Δεν έχει σημασία αν γίνει άρση της απαγόρευσης μετά από λίγο χάριν στην λαϊκή αντίδραση. Σε επικοινωνιακό επίπεδο ο στόχος έχει επιτευχθεί. Ο πολίτης δεν μπορεί να χαλαρώσει γιατί καθημερινά βρίσκεται αντιμέτωπος με μια νέα πρόκληση . Είναι θέμα χρόνου η εξάντληση του , η σταδιακή του παραχώρηση και η τελική του συνθηκολόγηση.
Ο φόβος ως ο αόρατος φύλακας
Πολιτικές δυνάμεις συχνά «κατασκευάζουν» φόβους ως εργαλείο διακυβέρνησης και κοινωνικής συμμόρφωσης.
Πρόσφατα παραδείγματα, όπως η διαχείριση της πανδημίας, έδειξαν πώς ο φόβος για την υγεία ή το πρόστιμο οδήγησε σε μια μαζική, οικειοθελή συμμόρφωση σε αυστηρά μέτρα.
Άλλωστε το σύστημα παρουσιάζει τις νέες απαγορεύσεις σα να έχουν ήδη εφαρμοστεί και απειλεί με πρόστιμα για να τρέξουν οι πιο ανασφαλείς να συμμορφωθούν με τις νέες επιταγές. Για παράδειγμα , εδώ και πάνω από ένα χρόνο, τα μεγάφωνα στις αποβάθρες των σταθμών του μετρό ενημερώνουν ότι οι επιβάτες μετακινούνται στα μέσα μαζικής μεταφοράς μόνο με ηλεκτρονικό εισιτήριο, ενώ τα μηχανήματα εκδίδουν κανονικά τα χάρτινα . Ομοίως με τις ψηφιακές ταυτότητες που πιέζουν τον κόσμο να τις πάρει το γρηγορότερο γιατί χωρίς αυτές «δεν θα μπορεί να πάει πουθενά». Το ίδιο έργο ζήσαμε και την περίοδο της «πανδημίας» όπου χωρίς το ψηφιακό πιστοποιητικό δεν μπορούσες να ψωνίσεις ,να ταξιδέψεις , να διασκεδάσεις. Τελικά διαπιστώσαμε ότι δεν πάθαμε και τίποτα. Βρήκαμε άλλους τρόπους να κάνουμε όσα θέλαμε.
Ο πολίτης αναγκάζεται να πειθαρχήσει όχι απαραίτητα επειδή συμφωνεί, αλλά επειδή φοβάται τις συνέπειες αφού κάθε επιβολή συνεπάγεται τιμωρία, πρόστιμα, κοινωνική περιθωριοποίηση.
Κάθε άνθρωπος θέλει να αποφεύγει τον πόνο και την τιμωρία και πολλές φορές συμβιβάζεται με πράγματα που δεν επιθυμεί προκειμένου να μην βιώσει δυσάρεστα συναισθήματα. Έτσι παραχωρεί συνεχώς τις ατομικές του ελευθερίες, δίνει το αυτεξούσιο του, συναινεί σε κάθε περιορισμό , αποδέχεται τα δεσμά του ,υποχωρεί σε κάθε διαταγή ακόμα και παράλογη προκειμένου να μην ταρακουνηθούν οι σταθερές της ζωής του και ας υποφέρει μέσα σε αυτές.
Έχοντας άρνηση να αντιμετωπίσει τον φόβο, αυτός όλο και γιγαντώνεται και αυτό που προσπαθεί να αποφύγει τον περιμένει στην επόμενη γωνία. Ο φόβος υπάρχει μέσα στο μυαλό μας και αυτός είναι ο στόχος, ο έλεγχος του μυαλού.
Η παντοδυναμία του φόβου έγκειται στην ικανότητά του να παραλύει τη λογική, να κυριαρχεί στις αποφάσεις και να επιβάλλει συμπεριφορές αποφυγής, λειτουργώντας συχνά ως μια καθολική, εσωτερική αυταπάτη. Ο άνθρωπος μαθαίνει να αυτοπαγιδεύεται , να αυτοπεριορίζεται, για παράδειγμα αποφεύγει τις μετακινήσεις όταν βρέχει ή όταν κάνει πολύ ζέστη.
Σίγουρα ο φόβος είναι ένας αρχέγονος μηχανισμός επιβίωσης, αλλά όταν υπερβαίνει τα όρια, γίνεται πρόβλημα, προκαλώντας παραλυσία αντί για δράση,
Ο φόβος γίνεται παντοδύναμος μόνο όταν του επιτρέπουμε να καθορίζει την ταυτότητα και τις πράξεις μας, ενώ η κατανόησή του είναι το πρώτο βήμα για την αποδυνάμωσή του. Αν κάνουμε το “σωστό” μόνο επειδή φοβόμαστε και όχι από επιλογή η ψυχική μας ισορροπία αλλά και η κοινωνική συνοχή είναι εύθραυστη.
Συμπέρασμα:
Όποιος φοβάται ότι θα υποφέρει και θα τιμωρηθεί, υποφέρει ήδη από αυτό που φοβάται. Ο φόβος πάντα ξεκινάει από την άγνοια. Η γνώση είναι δύναμη και η δύναμη κρύβεται στην αλήθεια. ««Γνώσεσθε τήν αλήθειαν, καί η αλήθεια ελευθερώσει υμάς» (Ιω. η΄ 31-36)
Έλενα Καράμπελα
