Η κατάσταση με τα ασυνόδευτα ανήλικα προσφυγόπουλα, τα οποία συχνά αποκαλούνται «παιδιά του πολέμου», δημιουργεί έντονο προβληματισμό, ιδιαίτερα μετά την απόφαση της κυβέρνησης να κλείσει τις δομές φιλοξενίας και να προβεί σε περικοπές σχετικά με την στήριξη των παιδιών.
Οι καταγγελίες που έχουν έρθει στο φως (έως τον Μάιο του 2026) από διεθνείς οργανισμούς και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών αφορούν σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ακατάλληλες συνθήκες διαβίωσης και θεσμικές ελλείψεις στην προστασία των ασυνόδευτων ανηλίκων.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) έχει καταδικάσει επανειλημμένα την Ελλάδα για την κράτηση ανηλίκων σε αστυνομικά τμήματα και ακατάλληλα κέντρα κράτησης (π.χ. Αμυγδαλέζα Μαλακάσα), χαρακτηρίζοντας τις συνθήκες ως “εξευτελιστική μεταχείριση”.
Παρά την ονομασία τους, οι “safe zones” εντός των Κέντρων Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ) καταγγέλλονται ως χώροι de facto στέρησης της ελευθερίας, με ελλιπή ασφάλεια, όπου τα παιδιά εκτίθενται σε κινδύνους σεξουαλικής κακοποίησης, βίας και εκμετάλλευσης.
Υπάρχουν αναφορές για ανηλίκους που καταγράφονται εσφαλμένα ως ενήλικες, με αποτέλεσμα να φυλακίζονται μαζί με ενήλικους ξένους ή να χάνουν την πρόσβαση σε εξειδικευμένη προστασία και εκπαίδευση.
Τα ανήλικα προσφυγόπουλα γίνονται εύκολη λεία κυρίως από κυκλώματα διακίνησης (trafficking), εργοδότες στη μαύρη εργασία και επίσημους ή ανεπίσημους “κηδεμόνες” που εκμεταλλεύονται την ευαλωτότητα τους. Τα παιδιά αποτελούν “στόχο” για σεξουαλική εκμετάλλευση, εξαναγκαστική εργασία και εγκληματικές δραστηριότητες, καθώς συχνά φέρουν “χρέη” προς τους διακινητές για τη μεταφορά τους στην Ευρώπη. Υπάρχουν επίσης και οι “χορηγοί” (σπόνσορες) που εμφανίζονται ως συγγενείς ή προστάτες, αλλά στην πραγματικότητα χρησιμοποιούν τα παιδιά για εκμετάλλευση επιδομάτων ή οικιακή εργασία.
Γκρίζα ζώνη οι εξαφανίσεις
Οι εξαφανίσεις ασυνόδευτων ανηλίκων αποτελούν ένα από τα πλέον ανησυχητικά και “αόρατα” προβλήματα της μεταναστευτικής κρίσης, με τα παιδιά αυτά να αποτελούν σημαντικό ποσοστό των συνολικών εξαφανίσεων ανηλίκων στην Ελλάδα.
Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία (Φεβρουάριος 2026) από το Χαμόγελο του Παιδιού, οι εξαφανίσεις ασυνόδευτων ανηλίκων αντιστοιχούν στο 25,69% του συνόλου των δηλωθέντων εξαφανίσεων παιδιών στη χώρα. Υπάρχουν σοβαρές καταγγελίες ότι ο πραγματικός αριθμός των αγνοούμενων παιδιών είναι πολύ μεγαλύτερος, καθώς οι εξαφανίσεις ασυνόδευτων συχνά δεν αναφέρονται στις αρχές ή δεν αποτελούν προτεραιότητα για τις διωκτικές αρχές.
Η κατάσταση παραμένει κρίσιμη, καθώς η έλλειψη συστημάτων προστασίας στην “Βαλκανική Οδό” αυξάνει τον κίνδυνο τα παιδιά αυτά να παραμείνουν εκτός του ραντάρ των αρχών. Όχι ότι δεν υπάρχει τρόπος να ελεγχθεί η κατάσταση . Ο κρατικός μηχανισμός μας έχει αποδείξει ότι όταν θέλει μπορεί να υλοποιήσει τα πάντα με ζηλευτή ταχύτητα. Μας μιλούν για την απόλυτη ψηφιοποίηση που εξασφαλίζει τη διαφάνεια και την ασφάλεια , που όλα θα ελέγχονται και θα γίνονται σύμφωνα τις αρχές του κράτους δικαίου. Εκεί βέβαια που θέλουν να καλύψουν τις ατασθαλίες και τις παρανομίες, επικαλούνται την γραφειοκρατία, τις αργές διαδικασίες ταυτοποίησης , τους ελλιπείς ελέγχους στις συμβάσεις έργων που δημιουργούν διαχρονικά “τρύπες” από όπου χάνονται χρήματα και παιδιά.
