«Γνώσεσθε την αλήθειαν, και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς» .
Αυτή η φράση προέρχεται από την Καινή Διαθήκη και συγκεκριμένα από το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο (8:32), το οποίο σημαίνει «θα γνωρίσετε την αλήθεια και η αλήθεια θα σας ελευθερώσει». Η αναζήτηση της γνώσης οδηγεί στην πνευματική ελευθερία. Όσο περισσότερο ερευνάμε, τόσο περισσότερα μαθαίνουμε και αυτά διευρύνουν την αντίληψή μας για τον κόσμο.
Όταν ανοίξουμε τα μάτια μας και τα αυτιά μας, αρχίζουμε να παρατηρούμε λεπτομέρειες, συνδέσεις και νοήματα γύρω μας που προηγουμένως μας ήταν εντελώς αόρατα. Η μάθηση αλλάζει κυριολεκτικά το «φίλτρο» μέσα από το οποίο βλέπουμε την πραγματικότητα.
Γραμμική σκέψη
Ζούμε, όμως, σε έναν κόσμο που μας έμαθε να σκεφτόμαστε “γραμμικά¨. Ταξινομούμε τη πληροφορία που εκ προοιμίου θεωρούμε σωστή και οδηγούμαστε σε συμπεράσματα που στη συνέχεια δημιουργούν πεποιθήσεις. Με αυτό τον τρόπο μάθαμε να σκεφτόμαστε αλλά και να ζούμε μέσα σε “κουτιά”. Τα σπίτια μας, τα σχολεία μας, οι χώροι εργασίας μας, τα οχήματά μας αποτελούν τα κουτιά της ζωής μας . Εμείς μεταφερόμαστε από το ένα κουτί στο άλλο και αυτό το ονομάζουμε “ο κόσμος μας”. Μέσα σε αυτά τα διακριτά κουτιά, κινούμαστε σε συγκεκριμένα και οριοθετημένα γνωστικά πεδία. Μαθαίνουμε αυτά που μας διδάσκουν και αποκτάμε μια αντίληψη για τα πράγματα που μας έχουν επιβληθεί χωρίς να χωράει η παραμικρή αμφισβήτηση ότι πράγματι έτσι είναι.
Η γραμμική σκέψη μας πάει από-δω-μέχρι-εκεί, έχει αρχή-μέση-τέλος. Το τέλος είναι τέλος. Δεν αντιλαμβανόμαστε κάτι περισσότερο. Ακολουθούμε μια λογική διαδοχή και φτάνουμε σε ένα αποτέλεσμα. Μετά πάμε σε άλλο θέμα που φαίνεται άσχετο και ανεξάρτητο με το προηγούμενο όπως και με το επόμενο. Σκόρπιες τελείες που δεν βγάζουν κανένα νόημα. Τι θα γινόταν όμως αν εντοπίζαμε τον συνεκτικό τους κρίκο και ανακαλύπταμε ότι όλα όσα εκ πρώτης όψεως φαίνονται ασύνδετα , ενώνονται με κάποιον τρόπο και αποτελούν συνέχεια σε τέτοιο σημείο που το ένα να αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ύπαρξη του άλλου;
Η γραμμική σκέψη είναι μονοκόμματη και αυστηρά δομημένη. Η ίδια μαζί με τα κουτιά που δημιουργεί , προσφέρουν ‘τάξη και ασφάλεια’, ¨ότι χρειάζεται δηλαδή ένα σύστημα για να εξασφαλίσει τη διαιώνισή του. Όπως όμως το ξεβόλεμα έτσι και το βόλεμα έχει το δικό του τίμημα: Αρκεί να δούμε που οδηγηθήκαμε ως ανθρωπότητα ακολουθώντας τα μοντέλα της τεχνολογίας και της προόδου. Έχουμε αποκοπεί από τη φύση, αντιστεκόμαστε στη ροή και έχουμε παραποιήσει την έννοια της εξέλιξης και της προόδου . Έχουμε απομακρυνθεί ο ένας από τον άλλον, και στενεύουμε τον ορίζοντα της σκέψης μας. Αρκούμαστε στην έτοιμη και προεπιλεγμένη πληροφορία, υιοθετούμε θέσφατα , εμπιστευόμαστε όποιον μας πει ότι είναι ειδικός και ακολουθούμε τους πολλούς χωρίς να αναρωτηθούμε γιατί.
Η γραμμική σκέψη αναδεικνύει τους φωστήρες, αυτούς που δείχνουν ότι κατέχουν τη γνώση, που τα ξέρουν όλα
Στη φύση αντίθετα, στα τοπία, στα δέντρα, στη θάλασσα, στο ίδιο μας το σώμα τα πάντα συνδέονται. Τίποτα δεν είναι απολύτως στεγανό, όλα αλληλοπεριχωρούνται. Τα πάντα είναι συστήματα που επιδρούν το ένα επί του άλλου διαρκώς .Τίποτα δεν μένει ανεπηρέαστο από τίποτα, όλα τροποποιούν και τροποποιούνται.
Κριτική σκέψη
Αντίθετα η κριτική σκέψη παραδέχεται ότι η αναζήτηση της αλήθειας δεν έχει τερματικό σταθμό. Δεν δέχεται τίποτα ως δεδομένο χωρίς τεκμήρια ή λογική απόδειξη. Έχει αποδεσμευτεί από την αυθεντία και στηρίζεται στη δική της νόηση. Ο νους παρατηρεί τις σκέψεις του αντικειμενικά, χωρίς να γίνεται δέσμιος των πεποιθήσεών του που επιβάλλουν ομοιομορφία απόψεων εις βάρος της πραγματικότητας.
Ωστόσο ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι προγραμματισμένος να αποφεύγει τα δύσκολα. Όταν μια αλήθεια απειλεί τις βαθιές μας πεποιθήσεις ή την εικόνα που έχουμε για τον κόσμο, την ζωή μας και μας φέρνει αντιμέτωπους με τις ευθύνες μας , τείνουμε να την απορρίπτουμε. Δεν αντέχουμε το βάρος της αποκάλυψης. Όταν ενώνονται οι τελείες αποκαλύπτεται η μεγάλη εικόνα. Αναδεικνύεται η αλήθεια που πολλές φορές δεν μας συμφέρει γιατί μας στερεί τις δικαιολογίες που λέμε καθημερινά στον εαυτό μας. Αν αποδεχτούμε την πραγματικότητα για ένα πρόβλημα , είμαστε αναγκασμένοι να δράσουμε. Και εμείς έχουμε μάθει στη φυγοπονία. Έχουμε αφήσει τους άλλους να αποφασίζουν για μας.
Γιατί πόσοι άνθρωποι αντέχουν πραγματικά την αλήθεια;
