Ο Γεώργιος Γκουρτζίεφ γεννήθηκε στο Γκιούμρι της Αρμενίας κάπου μεταξύ 1866-77 από μητέρα Αρμένισσα και πατέρα Πόντιο, ξυλουργό το επάγγελμα κι ερασιτέχνη τραγουδοποιό και μεγάλωσε στο Καρς της Τουρκίας . Έχοντας ζήσει σε πολυπολιτισμικό περιβάλλον, πνεύμα φύσει ανήσυχο, περιπετειώδες και πολυμήχανο, τα παράτησε όλα ξεκινώντας ένα μακροχρόνιο «ταξίδι αναζήτησης» αλλά και συλλογής γνώσεων, ιδεών κι εμπειριών σε Καύκασο, Κεντρική Ασία, Μέση Ανατολή, Θιβέτ πιθανόν, Ιταλία, Ελλάδα και άλλα μέρη.
Μυστικιστής, φιλόσοφος, πνευματικός δάσκαλος, συγγραφέας, μουσικοσυνθέτης, ταξιδευτής, υπήρξε πνεύμα χαρισματικό που επηρέασε τον κόσμο. Το σύστημα του ονομάστηκε «Τέταρτος Δρόμος» Η κοσμοθεωρία του εμπεριέχει στοιχεία από νεοπλατωνικούς, γνωστικούς, χριστιανισμό, βουδισμό, ζωροαστρισμό, ινδουισμό και Ισλάμ, ιδιαίτερα από τη διδασκαλία των σούφι μυστικών.
Πυρήνα της διδασκαλίας του αποτελεί η θέση ότι κάθε άνθρωπος βλέπει την πραγματικότητα στην οποία ζει υποκειμενικά, αδυνατώντας να συλλάβει το όλο. Βρίσκεται διαρκώς σε μια ονειρική κατάσταση «ύπνου-αφύπνισης». Μόνο με τη σωστή καθοδήγηση μπορεί να δει καθαρά, να αντιληφθεί το επιστητό στην πληρότητά του, να αποκτήσει αυτεπίγνωση και μαζί συνείδηση συμπαντική. Παρότι, λέει, η ύπαρξη καθενός μας συναποτελείται από το συναισθηματικό, το φυσικό και το νοητικό στοιχείο, στα εκπαιδευτικά ιδρύματα και τα ιεροδιδασκαλεία εστιάζουν συνήθως σε ένα μόνο από αυτά.
Ο ίδιος αποστρέφεται τον συμβατικό, μηχανικό τρόπο ζωής και την αποσπασματικότητα που επιβάλλει στην αυθεντική εμπειρία και την πραγματική γνώση. Εκτιμά τον αναχωρητισμό, διαφωνεί όμως με την κοινωνική απομόνωση που αυτός προϋπέθετε. Αντιπροτείνει ότι ο άνθρωπος μπορεί μέσα από την καθημερινή ζωή κι από τις συνθήκες που κάθε φορά αντιμετωπίζει να προσεγγίσει την ανώτερη δύναμη μέσα του. Βασικά εργαλεία η διαρκής αυτοπαρατήρηση, η αυτοενθύμιση, η «ενεργός προσοχή».
Να θυμόμαστε ότι:
- Η ελπίδα με τόλμη είναι ελευθερία. Η ελπίδα με αμφιβολία είναι δειλία. Η ελπίδα με φόβο είναι αδυναμία.
- Η συνειδητή πίστη είναι ελευθερία. Η συναισθηματική πίστη είναι σκλαβιά. Η μηχανική πίστη είναι ανοησία.
- Είσαι φυλακισμένος. Αν θες να βγεις από τη φυλακή, το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνεις είναι να συνειδητοποιήσεις ότι είσαι στη φυλακή. Αν νομίζεις ότι είσαι ελεύθερος, δεν μπορείς να δραπετεύσεις.
- Ο σύγχρονος πολιτισμός έχει στηριχτεί στη βία, στη δουλεία και στις ωραίες λέξεις.