Η κατάσταση στο Ιράν από τον Ιανουάριο του 2026 χαρακτηρίζεται από μια πρωτοφανή λαϊκή εξέγερση που κλονίζει τα θεμέλια του θεοκρατικού καθεστώτος. Οι διαδηλώσεις, που εισέρχονται στην τρίτη τους εβδομάδα, έχουν πάρει βίαιη τροπή με τις αρχές να επιβάλλουν σκληρή καταστολή.
Στις 28 Δεκεμβρίου, στην Ιρανική πρωτεύουσα Τεχεράνη, το Μεγάλο Παζάρι «εξερράγη». Οι έμποροι έκλεισαν τα μαγαζιά τους και βγήκαν στους δρόμους φωνάζοντας «κλείστε το όλο». Μέσα σε 72 ώρες οι διαδηλώσεις είχαν εξαπλωθεί σε περισσότερες από 21 από τις 31 επαρχίες του Ιράν, σύμφωνα με ρεπορτάζ των New York Times. Από το μετρό του Μασχάντ ως τη μικρή πόλη Φαρσάν, διαδηλωτές ενώθηκαν σε δρόμους και πλατείες με το σύνθημα «θάνατος στο δικτάτορα» (αναφορά στη 46χρονη Ισλαμική Θεοκρατία) να είναι κυρίαρχο.
Η εξέγερση στους δρόμους έφτασε σύντομα και στα μεγάλα πανεπιστήμια. Από την Τεχεράνη ως την Ταμπρίζ, οι φοιτητές και οι φοιτήτριες εντάχθηκαν κατά εκατοντάδες στις διαδηλώσεις, διεκδικώντας να μπει τέλος στη φτώχεια και τη διαφθορά. Ακτιβιστές στο Πανεπιστήμιο Khajeh Nasir προειδοποίησαν πως «θα πάμε μέχρι την ανατροπή και το θάνατο του δικτάτορα». Αντηχήσεις της εξέγερσης «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» του 2022 μπορούσαν να βρεθούν παντού, όπως στις γυναίκες που κρατώντας τις μαντίλες τους στα χέρια φώναζαν «όχι μαντίλα, όχι χιτζαμπ – ελευθερία και ισότητα», όπως και «γυναίκες, ζωή, ελευθερία».
Η κλίκα των εγκληματιών που ελέγχει το Ιράν ζει μέσα στη χλιδή. Οι μεγιστάνες του πετρελαίου, οι βαρώνοι της χαλυβουργίας, τα πολιτικά στελέχη και η στρατιωτική και αστυνομική ελίτ αποκομίζουν δισεκατομμύρια σε κέρδη από την εκμετάλλευση και την καταπίεση της εργατικής τάξης. Σύμφωνα με τον Ιρανό οικονομολόγο Αλί Χεϊντάρι, σχεδόν το ένα τρίτο του πλούτου της χώρας συγκεντρώνεται σήμερα στα χέρια του 1% του πληθυσμού. Το καθεστώς ανταποκρίθηκε στην κρίση κλιμακώνοντας τα μέτρα λιτότητας: πετσοκόβοντας την υγειονομική περίθαλψη και τις υποδομές και επιτιθέμενο στους μισθούς και τις συνθήκες εργασίας των εργαζομένων.
Η εκλογή του υποψηφίου του Κόμματος των Μεταρρυθμιστών, Μασούντ Πεζεσκιάν, στην προεδρία τον Ιούλιο του 2024 σηματοδότησε μια προσπάθεια του κράτους να μαλακώσει την εικόνα του μετά την καταστολή της εξέγερσης «Γυναίκες, Ζωή, Ελευθερία». Οι ελπίδες που είχαν ορισμένοι Ιρανοί για την προεδρία του διαψεύστηκαν γρήγορα, καθώς κατέστη σαφές ότι θα συνέχιζε την πολιτική των προκατόχων του
Ο κατώτατος μισθός των Ιρανών εργαζομένων είναι ο χειρότερος στην περιοχή, πίσω ακόμη και από το Αφγανιστάν και την Υεμένη, ενώ το ποσοστό συμμετοχής του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας στην αγορά εργασίας έχει μειωθεί στο 41%, όπως τεκμηριώνεται από το Middle East Forum Observer. Η κατάρρευση του ριάλ, που μόνο τον τελευταίο μήνα σημείωσε πτώση περίπου 20%, έχει διαβρώσει περαιτέρω την αγοραστική δύναμη των απλών πολιτών, καθιστώντας ακόμη πιο δύσκολη την αγορά ήδη υπερτιμημένων αγαθών, όπως τρόφιμα και φάρμακα.
Στέλεχος της κυβέρνησης Χασάν Νορουζί προσπάθησε να αποτρέψει τους εργάτες από το να κινητοποιηθούν, υποστηρίζοντας ότι εργάτες και αφεντικά βρίσκονται «στην ίδια βάρκα». Αλλά η προσπάθεια να διατηρηθεί η εθνική ενότητα απέτυχε παταγωδώς –οι εργάτες του πετρελαίου και του φυσικού αερίου συνέχισαν την απεργία. Το ανεξάρτητο συνδικάτο τους αντέδρασε, απαντώντας: «Όχι, κύριε! Εμείς οι εργαζόμενοι και εσείς οι ληστές δεν είμαστε στην ίδια βάρκα. Εσείς και η κυβέρνησή σας έχετε τρυπήσει τη βάρκα που μεταφέρει τα μέσα διαβίωσής μας και μέσα από αυτές τις τρύπες λεηλατείτε όλα όσα έχουμε».
