Το φαινόμενο της αγέλης

Ο αιφνίδιος θάνατος του αγαπημένου λαϊκού τραγουδιστή Γιώργου Μαζωνάκη σόκαρε την ελληνική κοινωνία. Ο κόσμος άφησε τον καναπέ του και πήγε από νωρίς να σταθεί περιμετρικά του ναού της Αγίας Τριάδας στη Νίκαια Αττικής, προκειμένου να αποχαιρετήσει τον δημοφιλή τραγουδιστή και να παρακολουθήσει την εξόδιο ακολουθία. Το ίδιο συνέβη και όταν η σορός του ταλαντούχου ερμηνευτή εκτέθηκε μέσα στον ναό για λαϊκό προσκύνημα στο οποίο η συμμετοχή του κόσμου ήταν πρωτοφανής.

Ο ίδιος κόσμος έτρεξε να παραβρεθεί στη συναυλία της Βίσση στο ΟΑΚΑ όπου η κοσμοσυρροή ήταν σχεδόν τρομακτική με χιλιάδες ανθρώπους να συνωστίζονται για να μπουν μέσα στο γήπεδο. Αλλά και όταν τελείωσε η συναυλία χιλιάδες θεατές (σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της ΣΤΑΣΥ υπολογίζονται στους 35.000 θεατές )μετακινήθηκαν με τον ΗΣΑΠ όπου οι σκηνές σε μετρό και ηλεκτρικό γεμίζουν φόβο.

Αντίθετα στο συλλαλητήριο στα Προπύλαια για τις ηλεκτρονικές ταυτότητες και τον Προσωπικό Αριθμό, η προσέλευση των ανθρώπων που πήγαν να διαμαρτυρηθούν για το δικαίωμα του πολίτη να παραμείνει άνθρωπος με όνομα και επώνυμο και όχι ένας αριθμός ήταν εμφανώς περιορισμένη, γεγονός που αναδεικνύει την αλλοτρίωση της σημερινής κοινωνίας.

Ο σύγχρονος άνθρωπος έχει εγκλωβιστεί σε έναν αέναο κύκλο εργασίας και κατανάλωσης, κυνηγώντας υλικά αγαθά και διασκεδάσεις που υπόσχονται μια ευτυχία η οποία τελικά αποδεικνύεται εφήμερη. Τα social media έχουν φροντίσει για αυτό. Χρησιμοποιώντας εξελιγμένους αλγορίθμους, ψυχολογικούς μηχανισμούς και “διαβάζοντας” τη δυναμική της μάζας, κατευθύνουν τις συμπεριφορές, τροποποιούν τις συνήθειες, τις απόψεις και τις αγοραστικές μας επιλογές. Διαμορφώνουν νοοτροπίες προωθώντας τη κοινωνική συμμόρφωση και το «αίσθημα του ανήκειν» με τέτοιο τρόπο ώστε να πετύχουν τους δικούς τους σκοπούς.

Η κοινωνική συμμόρφωση ζητά ευθυγράμμιση με τα πρότυπα που προωθούνται. Για να διατηρήσουμε το “αίσθημα του ανήκειν”, υιοθετούμε τη μόδα, την ορολογία ή τις συνήθειες της ομάδας, ακόμη κι αν διαφωνούμε εσωτερικά.

Συμμορφωνόμαστε επειδή μας βολεύει , επειδή πιστεύουμε ότι η ομάδα έχει δίκιο ή ξέρει καλύτερα από εμάς , επειδή δεν θέλουμε να διαφέρουμε και να είμαστε περιθωριακοί και δακτυλοδεικτούμενοι.

Έτσι χάνουμε τη δυνατότητα να επιλέγουμε εμείς αυτό που μας ταιριάζει και ακολουθούμε το κοπάδι. Πάμε εκεί που πάνε οι πολλοί, , ακούμε την ίδια μουσική, ντυνόμαστε το ίδιο , αποκτούμε τις ίδιες διατροφικές συνήθειες . Είναι το φαινόμενο της αγέλης.

Η αγέλη, δεν δρα επιθετικά, αλλά αμυντικά. Είναι πιο εύκολο να συσπειρωθεί γύρω από την εύκολη διασκέδαση , ένα συλλογικό πένθος. Το να συμμετέχει κάποιος σε ένα λαϊκό προσκύνημα, σε μια φαντασμαγορική συναυλία είναι ένας εύκολος τρόπος κοινωνικοποίησης , ένας εύκολος τρόπος εκτόνωσης και συμμετοχής στα κοινά.

Άλλωστε οι άνθρωποι θέλουν να αποφεύγουν τα δύσκολα θέματα. Πολλοί έχουν απογοητευτεί και θεωρούν ότι κάθε μορφή διεκδίκησης είναι άνευ λόγου και ουσίας και ότι είμαστε μικροί και ανίκανοι τα ανατρέψουμε την πανίσχυρη παγκόσμια εξουσία. Αυτό οδηγεί σε παραίτηση και στην αίσθηση της ματαιότητας. Αυτή η παραίτηση οδηγεί στη στροφή προς την ιδιωτική σφαίρα και την εύκολη ψυχαγωγία, ως τον μόνο χώρο όπου νιώθουν ότι έχουν τον έλεγχο της διάθεσής τους.

Ήδη από την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας έγινε αντιληπτό ότι αν παρέχεις στο λαό “άρτο και θέαμα¨” μειώνονται οι πιθανότητες εξέγερσης. Για αυτό τα social media , η βιομηχανία του θεάματος και τα τηλεοπτικά προγράμματα έχουν σχεδιαστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να κρατούν την προσοχή μας στραμμένη μακριά από τα ουσιαστικά προβλήματα.

Αν επομένως το κυρίαρχο αφήγημα είναι η παθητικότητα και η κατανάλωση «άρτου και θεαμάτων», είναι εξαιρετικά δύσκολο για τη μονάδα να διαφοροποιηθεί και να διαλέξει άλλο τρόπο.

Ωστόσο την αλλαγή και τις μεγάλες ανατροπές στην πορεία της ανθρωπότητας την φέρνουν πάντα οι λίγοι. Μια μικρή ομάδα ανθρώπων που παίρνει το ρίσκο, που έχει το όραμα, το θάρρος και την επιμονή να τολμήσει να διαδώσει την αλήθεια, και να αμφισβητήσει το κατεστημένο, είναι ικανή να ανάψει τη σπίθα, να εμπνεύσει το λαό και να παρασύρει και τους υπόλοιπους στο δρόμο του φωτός.