Η θεωρία της γνωστικής ασυμφωνίας αναπτύχθηκε από τον Leon Festinger (1919-1989), έναν Αμερικανό εκπαιδευτικό και κοινωνικό ψυχολόγο, και εδράζεται στην ανακολουθία στάσεων-συμπεριφοράς, δηλαδή, σε αυτό που συμβαίνει όταν βιώνουμε ασυμφωνία ανάμεσα σ’ αυτό που πιστεύουμε και σ’ αυτό που κάνουμε ή λέμε.
Ο Φέστινγκερ, ανέπτυξε τη θεωρία της γνωστικής ασυμφωνίας, μία κατάσταση δυσφορίας την οποία το άτομο βιώνει όταν έχει δύο αντικρουόμενες απόψεις.
Η γνωστική ασυμφωνία συχνά πηγάζει από τις αξίες του ατόμου και μπορεί να εντοπιστεί όταν το άτομο, λόγω των υφιστάμενων συνθηκών, εξαναγκάζεται να συμπεριφερθεί με τρόπο που έρχεται σε σύγκρουση με τις αξίες και τις πεποιθήσεις του.
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα γνωστικής ασυμφωνίας είναι βγαλμένο από τους μύθους του Αισώπου της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας με την ιστορία της αλεπούς και τα ξινά σταφύλια. Η αλεπού, όσο και αν προσπαθούσε, αδυνατούσε να φτάσει τα σταφύλια. Γι’ αυτό προέβαλε δικαιολογία στον ίδιο της τον εαυτό ότι δεν της άρεσαν τα σταφύλια, γιατί ήταν ξινά. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα ξεδιπλώνεται το γιατί κάποιοι άνθρωποι, προκειμένου να καλύψουν την αδυναμία τους, τείνουν να απαξιώνουν ότι δεν μπορούν να έχουν ή να πράξουν..
Η υποκρισία του φαρισαϊσμού παίζει το γνωστό πλέον σε όλους «Blame Game»
Η «γνωστική ασυμφωνία» είναι πιο εμφανής, όταν οι πεποιθήσεις είναι αντίθετες με τις συμπεριφορές… Οι πράξεις «μας» διαψεύδουν. Ο σύγχρονος Φαρισαίος ενδεδυμένος με τον μανδύα του καθωσπρεπισμού, ακολουθώντας τα εθιμοτυπικά, ακυρώνεται από τις πράξεις κενοδοξίας, κατάκρισης περιφρόνησης του πλησίον του και ενδιαφέρεται μόνο για την αυτοπροβολή του. Ο πιο εύκολος τρόπος να απενοχοποιηθεί για τις πράξεις του είναι μέσω «Blame Game» (αποποίηση ευθύνης), ρίχνοντας το φταίξιμο σε ένα από τα εξιλαστήρια θύματά του. Τι μας θυμίζει;.
Για παράδειγμα ένα από τα μεγαλύτερα ψέματα που λέει ένας άνθρωπος είναι ότι δεν έχει επιλογή!
Ως ένας σύγχρονος Πόντιος Πιλάτος, οι προφάσεις για την εκτόπιση της προσωπικής ευθύνης -π.χ. η κοινωνική πίεση- αποτελούν μια κλασική δικαιολογία. Ο ίδιος ξέρει ότι έχει κάνει λανθασμένες εκτιμήσεις και προσπαθεί να ανατρέψει την κακή εντύπωση που έχει δημιουργηθεί με ψέμα πάνω στο ψέμα..
Η γνωστική ασυμφωνία είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα στους περισσότερους πολιτικούς που αδυνατούν να ανταποκριθούν επαρκώς στις απαιτήσεις της θέσης τους αλλά αυτοί πιστεύουν ότι είναι χαρισματικοί, λαοφιλείς , ότι όλα τα προβλήματα είναι λυμένα και ότι τα παράπονα των εργαζόμενων για τις ελλείψεις του κλάδου τους είναι σκέτη κακοήθεια….
Είναι γεγονός ότι ο νους μας επιθυμεί και έχει τη δυνατότητα να καταστείλει τραυματικές αναμνήσεις με διάφορους μηχανισμούς . Το πρώτο που κάνει είναι να απενοχοποιήσει τις ηθικά γκρίζες ενέργειες με αληθοφανείς δικαιολογίες, δηλαδή με ψέματα , τα οποία τα επαναλαμβάνει τόσο στους άλλους όσο και στον εαυτό του που καταλήγει στο τέλος να τα πιστέψει και ο ίδιος. Είναι το κρίσιμο σημείο της μετάβασης , εκεί που το ψέμα γίνεται συνείδηση χωρίς να υπάρχει επιστροφή.
