Η εξουσία έρχεται με πολλά πρόσωπα και συναντιέται σε όλους τους χώρους, ακόμα και μέσα στην οικογένεια. Επιστημονικά μιλώντας, η εξουσία ορίζεται ως ο ασύμμετρος έλεγχος της αξίας των πόρων σε μια κοινωνική σχέση, λέει ο κοινωνικός ψυχολόγος Adam Galinsky.
Όταν έχω όλους τους πόρους που χρειάζομαι, δεν εξαρτώμαι από τους άλλους και ως εκ τούτου, δεν έχουν εξουσία πάνω μου. Αλλά αν έχω πόρους που οι άλλοι άνθρωποι θέλουν, τότε θα έχω εξουσία πάνω τους,” εξηγεί.
Η εξουσία από μόνη της δεν είναι αρνητική. Οργανώνει τις κοινωνίες, διευκολύνει τις αποφάσεις και δημιουργεί δομές ευθύνης. Ωστόσο, όταν η δύναμη αυτή απομακρύνεται από την ενσυναίσθηση και τον στόχο της για κοινωνική ωφέλεια και προσφορά, μετατρέπεται εύκολα σε εργαλείο επιβολής. Τότε δεν προστατεύει, κακοποιεί.
Η εξουσία επηρεάζει τον τρόπο σκέψης του ατόμου που την αποκτά. Ξαφνικά γίνεται κάποιος , ξεχωρίζει , αναδεικνύεται Όταν ένα άτομο νιώθει ισχυρό, μειώνει ασυνείδητα την ικανότητά του για ενσυναίσθηση. Εστιάζει περισσότερο στον εαυτό του, στην προβολή του, στην εικόνα του , στους στόχους του αδιαφορώντας για τις ανάγκες των άλλων.
Για να κερδίσει κάποιος την εξουσία το πρώτο στάδιο που ακολουθεί είναι να γίνει αρεστός στους άλλους. Επιστρατεύει τα θετικά του χαρακτηριστικά και προσπαθεί να κερδίσει την εύνοια, (κοινωνικότητα, κατανόηση, συνεργασία και φροντίδα .) Όμως, έρευνες του ψυχολόγου Dacher Keltner στο UC Berkeley δείχνουν ότι μόλις το άτομο αποκτήσει τη δύναμη, οι περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ενσυναίσθηση υπολειτουργούν. Σταδιακά, σταματά να μπαίνει στη θέση των άλλων και τους αντιμετωπίζει απλώς ως «μέσα» για την επίτευξη των στόχων του. Όσο ανεβαίνει στην κορυφή , τόσο αποστασιοποιείται από την μάζα.
Αν θες να δοκιμάσεις τον χαρακτήρα κάποιου, δώσ’ του εξουσία”.
Αυτό δημιουργεί ένα αίσθημα ευφορίας που κάνει το άτομο να πιστέψει ότι είναι ανίκητο, παντοδύναμο και ότι θα παραμείνει στο βάθρο του για πάντα. Έτσι μπαίνει στην λογική να παίρνει μεγαλύτερα ρίσκα, να υποτιμά τους κινδύνους και να πιστεύει ότι οι κανόνες που ισχύουν για τους «κοινούς θνητούς» δεν αφορούν το ίδιο.
Η εξουσία δημιουργεί εξάρτηση. Η επιτυχία και ο έλεγχος ενεργοποιούν έντονα το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, εκκρίνοντας μεγάλες ποσότητες ντοπαμίνης. Είναι βαριά εθιστική και δεν διαφοροποιείται από τα ναρκωτικά, το αλκοόλ , τον τζόγο.
Ειδικά στην πολιτική εξουσία, για παράδειγμα, οι τηλεπωλητές που πήραν αξίωμα αναδεικνύουν με κάθε τρόπο την υπεροψία τους και την αλαζονεία τους .Μόλις ένας πολιτικός βρεθεί σε θέση ισχύος, περιβάλλεται αμέσως από συμβούλους- κόλακες (που και οι ίδιοι ελπίζουν κάποια στιγμή να αποκτήσουν εξουσία), συνεργάτες και υποστηρικτές που συμφωνούν πάντα μαζί του για να διατηρήσουν την εύνοιά του. Κατά συνέπεια, ο πολιτικός ακούει μόνο επαίνους και κολακείες , γεγονός που τον κάνει να αποκοπεί από την πραγματικότητα. Στην ουσία δεν έχει επαφή με την πραγματικότητα του πολίτη. Ο ίδιος μετακινείται με ασφάλεια σε δρόμους χωρίς μποτιλιάρισμα, συναναστρέφεται με υποτακτικούς και οι επαφές του με τους απλούς πολίτες είναι προσχεδιασμένες και φιλτραρισμένες. Έτσι αποσυνδέεται από τις ανάγκες του λαού.
Επειδή όμως κατά βάθος γνωρίζει την αλήθεια του , ότι εξαπάτησε τους πολίτες που τον εμπιστεύτηκαν, αναπτύσσει μηχανισμούς άμυνας. Εκλογικεύει τα ψέματα, υιοθετεί μια πιο σκληρή, κυνική στάση και πείθει τον εαυτό του ότι «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα». Στην προσπάθεια του, να διατηρήσει την εξουσία του, γίνεται καχύποπτος, συγκεντρωτικός και αυταρχικός, βλέπει παντού εσωκομματικούς εχθρούς και συνωμοσίες. Ο τρόμος της πολιτικής «αφάνειας» ή της ήττας τον οδηγεί στο να εκλαμβάνεται οποιαδήποτε κριτική ή διαμαρτυρία ως κακόβουλη επίθεση και όχι ως δημοκρατικό δικαίωμα. Οι αντίπαλοι, οι επικριτές που ενισχύουν την Δημοκρατία δεν αντιμετωπίζονται απλώς ως άτομα με διαφορετική άποψη, αλλά ως «εχθροί του έθνους» ή «σαμποτέρ».
Ίσως για αυτό δεν πρέπει να ξαφνιζόμαστε από τους ηγέτες που εμφανίστηκαν με φιλολαϊκό προφίλ και στο τέλος αλλοιώθηκαν εμφανώς από την πολιτική εξουσία και μεταλλάχθηκαν σε κάτι άλλο μη αναγνωρίσιμο, σε σημείο που να φοβούνται ακόμα μια ανάρτηση στο Facebook.
Κάθε έθνος, κάθε εποχή, κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος, πρέπει συχνά να καθορίζει τα όρια ανάμεσα στην ελευθερία και την εξουσία. Γιατί ελευθερία χωρίς εξουσία καταντάει χάος, και εξουσία χωρίς το σεβασμό της ελευθερίας, τυραννία.”
