Ο πολιτισμός μας καταρρέει

Ο πολιτισμός μας καταρρέει
Ιστορικοί και κοινωνιολόγοι έχουν διαπιστώσει ότι αν και κάθε αυτοκρατορία ή κοινωνία έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες, η ιστορική έρευνα δείχνει ότι οι πολιτισμοί τείνουν να επαναλαμβάνουν τα ίδια δομικά λάθη που οδηγούν στην παρακμή τους.
Ακολουθούν τα ίδια  μοτίβα κατάρρευσης , με κοινά χαρακτηριστικά γνωρίσματα.

 

Υπερεπέκταση και αλαζονεία

Ηγέτες που  παρασύρονται από την δόξα και την  επιτυχία και νομίζουν ότι είναι οι κυρίαρχοι του παιχνιδιού. Για την διατήρηση της εξουσίας τους έχουν ανάγκη να πλαισιωθούν από τους δικούς τους έμπιστους που φροντίζουν να κρατούν ικανοποιημένους. Έτσι διογκώνεται η κοινωνική ανισότητα , ο πλούτος συσσωρεύεται  στα χέρια ελαχίστων και η εξαθλίωση της πλειοψηφίας δημιουργεί εσωτερική σήψη. Η μεσαία τάξη καταστρέφεται, η κοινωνική συνοχή χάνεται και η εμπιστοσύνη στους θεσμούς γκρεμίζεται.

Οι ηγέτες και οι άρχουσες τάξεις , μεθυσμένοι από την αίσθηση του απυρόβλητου , γίνονται αλαζόνες και υπερόπτες. Αποσυνδέονται πλήρως από την πραγματικότητα των απλών πολιτών. Αρνούνται να προσαρμοστούν στις νέες προκλήσεις, προστατεύοντας απλώς τα προνόμιά τους μέχρι που η λαϊκή οργή ξεχειλίζει και απαιτεί την ανατροπή τους. 

Η αποκοπή από τη λαϊκή βάση συνεπάγεται και κατάχρηση εξουσίας.  Όταν οι θεμελιώδεις αξίες που έχτισαν έναν πολιτισμό (όπως η δικαιοσύνη, η εργατικότητα και η συλλογικότητα) αντικαθίστανται από τον ατομικισμό, το συμφέρον ,  την διατήρηση της την πνευματική νωθρότητα και την αναζήτηση της εύκολης απόλαυσης, η κοινωνία γίνεται ευάλωτη σε εξωτερικές απειλές.

Όπως είχε γράψει και ο ιστορικός Will Durant: «Ένας μεγάλος πολιτισμός δεν καταστρέφεται απ’ έξω, αν δεν έχει πρώτα καταστραφεί από μέσα μας». Ο Γερμανός φιλόσοφος Όσβαλντ Σπένγκλερ προέβλεψε την παρακμή του δυτικού πολιτισμού στο έργο του «Η Παρακμή της Δύσης» ( 1918-1922), υποστηρίζοντας ότι οι πολιτισμοί είναι ζωντανοί οργανισμοί με συγκεκριμένο κύκλο ζωής. 

Ο ίδιος υποστηρίζει ότι κάθε πολιτισμός ακολουθεί έναν οργανικό κύκλο. ‘Οπως ακριβώς γίνεται με τα φυτά και τα ζώα. Γεννιέται, αναπτύσσεται ,φτάνει στην κορύφωση της ακμής του και τελικά πεθαίνει.

 Τα πρώτα δείγματα της παρακμής του αρχίζουν όταν ένας πολιτισμός χάνει τη ζωντανή πνευματικότητά του και μετατρέπεται σε ψυχρό, αστικό και τεχνοκρατικό μόρφωμα.  εισέρχεται στη φάση της πτώσης του.

Ειδικά  στο έργο του «Ο Άνθρωπος και η Τεχνική», ο Σπένγκλερ βλέπει τον άνθρωπο ως «αρπακτικό» που  χρησιμοποιεί την  τεχνολογία για όφελος του αλλά τελικά  αυτή  στρέφεται εναντίον του, οδηγώντας  τον στην αυτοκαταστροφή.

Στο σύστημά του, ο δυτικός πολιτισμός (τον οποίο ονομάζει «Φαουστικό») έχει ήδη περάσει από τη ζωντανή, δημιουργική του φάση (Kultur) και βρίσκεται εδώ και δεκαετίες στη φάση της τελικής απολίθωσης (Zivilisation).
Σύμφωνα με τον Σπένγκλερ είμαστε  στα έσχατα του δικού μας πολιτισμού.
Η πρώτη ένδειξη είναι η άνοδος του αυταρχισμού
Αυτό επιβεβαιώνεται  με τη σύγχρονη άνοδο του λαϊκισμού, των αυταρχικών καθεστώτων και τη κρίση της φιλελεύθερης δημοκρατίας παγκοσμίως.  Οι  δημοκρατικοί θεσμοί καταρρέουν και το χρήμα εξαγοράζει την πολιτική επιρροή. Ο Σπένγκλερ προέβλεψε ότι η μάζα θα στραφεί σε ισχυρούς, αυταρχικούς ηγέτες. Αυτό το φαινόμενο το ονόμασε «Καισαρισμό».

Η δεύτερη ένδειξη είναι η δημιουργία των μεγαλουπόλεων.

Ο Σπένγκλερ έγραψε ότι το τέλος ενός πολιτισμού χαρακτηρίζεται από την εμφάνιση των «παγκόσμιων πόλεων» (Megapolis). Οι πόλεις αυτές απομυζούν την επαρχία, γεμίζουν με μάζες ανθρώπων που είναι πνευματικά ξεριζωμένοι («νομάδες των μεγαλουπόλεων») και στερούνται της σύνδεσης με τη γη και την παράδοση.
Ο Σπένγκλερ  προειδοποίησε ότι η Δύση θα γινόταν σκλάβα των ίδιων των μηχανών της. Θα είναι ανίκανη να ελέγξει την φρενήρη εξέλιξη της τεχνολογίας  και αυτό θα επιταχύνει την πορεία της προς  το τέλος της. Αυτή τη διαδρομή την παρουσίασε  ως νομοτελειακή και μη αναστρέψιμη,  όπως  ακριβώς τα γηρατειά ενός ανθρώπου. Ωστόσο  κάθε τέλος προαναγγέλλει το ξεκίνημα μιας  νέας αρχής.
Κάτι άλλο θα γεννηθεί εφόσον η ζωή συνεχίζεται και οι ανθρώπινες κοινωνίες έχουν την ικανότητα να αυτοδιορθώνονται και να ανανεώνονται .


 

 

Leave a Comment