Ρινόκερος
Ιονέσκο– έργο αντίστασης κατά της παραπληροφόρησης, της κάθε προπαγάνδας, ενάντια στην παράλογη «λογική» και στα ψέματα που σερβίρουν οι επικυρίαρχοι
Σε μια αλλόκοτη και παράλογη ιστορία του θεατρικού του έργου με τίτλο «Ο ρινόκερος» ο Ευγένιος Ιονέσκο περιγράφει μια μικρή επαρχιακή πόλη στην οποία όλοι οι άνθρωποι μετατρέπονται βαθμιαία σε ρινόκερους, δηλαδή χάνουν την ανθρωπιά τους, αποκτηνώνονται και προσαρμόζονται στο κομφορμιστικό ρεύμα της εποχής τους με την ενσωμάτωσή τους στην νέα ζωώδη κυρίαρχη κατάσταση πραγμάτων. Το έργο κλείνει με την εσωτερική πάλη του πρωταγωνιστή του Μπερανζέ, του τελευταίου που ακόμη παραμένει άνθρωπος, αφού και η σύντροφός του Νταίζη υποχώρησε κι αυτή και μετατράπηκε σε ρινόκερο.
Στην πλατεία ενός χωριού δύο αδελφικοί φίλοι (Ο περιθωριακός και μέθυσος Μπερανζέ και ο εύγλωττος και εγωιστής Ζαν) συζητούσαν για έναν ρινόκερο, που εμφανίσθηκε και επιδιδόταν σε καταστροφές. Οι ταπεινοί επαρχιώτες τρομοκρατήθηκαν , το νέο όσο διαδιδόταν τόσο διογκωνόταν, οι μαρτυρίες για πολλούς ρινόκερους πολλαπλασιάστηκαν και ένα είδος ρινοκερίτιδας κυρίευσε το πλήθος.
Ο Ζαν αντιλαμβάνεται διαφορετικά τα πράγματα από τον Μπερανζέ σε σχέση με το αν πράγματι μπορούσαν να μεταμορφωθούν οι άνθρωποι σε ρινόκερους και αν περιείχε ηθικά στοιχεία το γεγονός αυτό.
Ο Ζαν αντιπροσωπεύει τον άνθρωπο που πάει με τους πολλούς, που δεν αμφισβητεί, δεν προβληματίζεται γιαυτό και τελικά μεταμορφώθηκε σε ρινόκερο, έγινε ένα ακόμα παχύδερμο. Ο Μπερανζέ αντιστέκεται, θέλει να παραμείνει άνθρωπος. Η Νταίζη , σε μια προσωπική κρίση που αναζητά τον ίδιο της τον εαυτό, διαπιστώνει ότι είναι οι μόνοι άνθρωποι που απέμειναν ανάμεσα σε ένα κόσμο ρινόκερων , όμως τελικά υποχωρεί ,την κυριεύει ο φόβος να είσαι διαφορετικός. Μετά από έναν διαπληκτισμό μεταξύ τους η Νταίζι προσφεύγει στην τάξη των παχύδερμων. Ο Μπερανζέ βρίσκεται απομονωμένος. Δεν αντέχει την μοναξιά και προσπαθεί να μεταβληθεί και αυτός σε ρινόκερο, αλλά δεν τα καταφέρνει. Κάτι μέσα του επαναστατεί δεν του ταιριάζει , δεν μπορεί να ενσωματωθεί. Στο τέλος, μόνος και έρημος, απομονωμένος από τον περίγυρο, ξεπερνά την κρίση, αλλά συντετριμμένος από την κυριαρχία του παράλογου και της μαζικής φρενίτιδας, κραυγάζει περίλυπος
«Είμαι μόνος ανάμεσα σε ανθρώπους σκληρούς σαν πέτρες, επικίνδυνους σαν φίδια, άσπλαχνους σαν τίγρεις. Είμαι ο τελευταίος άνθρωπος σε αυτό το νησί των τεράτων και επομένως δεν αντιπροσωπεύω τίποτε πια, απλώς μια ανωμαλία, μια τερατωδία. Δεν συνθηκολογώ».
Μετά την κρίση που ξέσπασε με την Πλανδημία και που ήταν η αρχή των επόμενων δοκιμασιών , όλοι βρισκόμαστε σε παρόμοια κατάσταση. Μέσα σε ένα σύστημα αποκτήνωσης , καλούμαστε να πάρουμε θέση. Θα γίνουμε Ρινόκεροι ή θα κρατήσουμε με κάθε κόστος την ανθρωπιά μας; Θα συνθηκολογήσουμε από φόβο μην μας αποβάλλουν από την κοινωνία ή θα αντισταθούμε για να διατηρήσουμε την ανθρώπινη , ευάλωτη αλλά μοναδική και υπέροχη ανθρώπινη υπόσταση μας;
Η τεχνολογική πρόοδος που είναι ευλογία και κατάρα ταυτόχρονα, υπονομεύει την αυτονομία της βούλησης και τα άτομα παρασύρονται από την εκθαμβωτική εικόνα, από την υλική ευημερία και είναι έτοιμα να υιοθετήσουν όσα τους προβάλλονται ως πρότυπα. Παρουσιάζεται μια απρόσωπη μαζικότητα που βρίσκει έκφραση μέσα από τις απλές, εξωτερικές συμπεριφορές, τις χειρονομίες, τη γλώσσα του σώματος, τις επιλογές ενδυμασίας, τα τατουάζ, τα piercing, μέχρι τη γλωσσική έκφραση, την αισθητική αντίληψη του «ωραίου» και του πολιτικά ορθού.
Η ρινοκερίτιδα, είναι επιδημία, που καταστρέφει την συνοχή της κοινωνίας και κατακερματίζει τον ψυχισμό του ανθρώπου. Αν δεν θέλουμε να μετατραπούμε σε παχύδερμα, οφείλουμε να την υπερβαίνουμε αποτελεσματικά και έγκαιρα. Η ανθρωπομάζα που παρασύρεται γιατί ακολουθεί τη μόδα θα συναινέσει σε όλες τις προσταγές της νέας τάξης πραγμάτων, είτε από φόβο , είτε από αδιαφορία , είτε από ηττοπάθεια. Θα πιστέψει ότι είναι μια μη αναστρέψιμη μοιραία εξέλιξη όπου κάθε αγώνας ενάντια είναι μάταιος. Ο Μπελανζέ γίνεται σύμβολο γιατί κρατά άσβεστη μια συνειδησιακή φωνή, που συντηρεί τη φλόγα της ελπίδας και του σθένους, που τα άτομα με νόηση και ψυχή έχουν χρέος στην αξιοπρέπειά τους να επιδείξουν.
Ο ήρωας βλέπει τον κόσμο γύρω του να κατρακυλά στην παράνοια, να μεταμορφώνεται σε αγέλη άγριων θηρίων, πανομοιότυπων εξωτερικά και με την ίδια χοντρόπετση, ανέκφραστη μορφή του ρινόκερου. Αλλά και ο ίδιος αμφιταλαντεύεται. Ακροβατεί σε ένα τεντωμένο σχοινί , δοκιμάζει τις αντοχές του, πασχίζει με όλες του τις δυνάμεις, εναγωνίως, να παραμείνει λογικός , δηλαδή άνθρωπος.
Ο Ρινόκερος αναφέρεται στον ολοκληρωτισμό, σε οποιαδήποτε έκφανσή του.
Ο Ευγένιος Ιονέσκο καυτηριάζει τον εσωτερικό πειρασμό του ολοκληρωτισμού. Δηλαδή, την ψυχική ώθηση που οδηγεί κάποιους ανθρώπους και υπό ορισμένες κοινωνικές, πολιτικές, οικονομικές συνθήκες στο να γίνουν καταπιεστές των υπολοίπων. Η μισαλλοδοξία, ο τρόμος της απανθρωποποίησης και, πάνω από όλα, η απώλεια της ελευθερίας και η εξαφάνισή της μέσα σε μια επιβεβλημένη, βίαιη ισοπέδωση και εξομοίωση των πάντων, είναι συστατικά κυρίαρχα στο Ρινόκερο.
Οι άνθρωποι υποτάσσονται στο να γίνουν ρινόκεροι, παρόλο που καταστρέφουν κάθε σημαντική πτυχή της ζωής τους, απλά και μόνο επειδή το κάνουν όλοι οι άλλοι. Ο καλύτερος τρόπος για να προφυλαχθείς απ’ τον κίνδυνο είναι η σιδερένια θέληση μας υπενθυμίζει ο πρωταγωνιστής του έργου.
Ο πρόεδρος του παγκόσμιου οικονομικού φόρουμ όταν ξέσπασε η δική μας ρινοκερίτιδα που αποκαλέστηκε κόβιντ19 μας μίλησε για Νέα κανονικότητα και για ανθεκτικότητα. Ένα νέο πείραμα λαμβάνει χώρα.
Η ανθεκτικότητα αναφέρεται στο πνεύμα, στη ψυχή και το σώμα. Στο να διακρίνεις την παραπληροφόρηση και να αντιλαμβάνεσαι την χειραγώγηση , να έχεις επαφή με τα συναισθήματα σου και να παραμένεις στο κέντρο σου, ήρεμος και αποφασιστικός καθώς και να φροντίζεις το σώμα σου για είσαι δυνατός και συνειδητός και να υποστηρίζεις καθημερινά την απόφαση που πήρες να μην συνθηκολογήσεις.
Η εποχή μας αναβιώνει μια νέα μορφή ολοκληρωτισμού, αυτή της τεχνολογικής επανάστασης. Ο πειρασμός της απόλυτης εξουσίας και του πλήρους ελέγχου παραμένει κοινή συνιστώσα σε όλες τις κοινωνικές μεταβάσεις.
