Παλιά πιστεύαμε ότι η αγάπη θα ενώσει τον κόσμο. Με την κατάσταση της κοινωνίας να πιάνει ιστορικά τον ¨πάτο της¨» αντιλαμβανόμαστε ότι αυτό που θα ενώσει τον κόσμο είναι κάτι διαφορετικό. Η σύνδεση θα γίνει με ένα άλλο δυνατό συναίσθημα που είναι ο θυμός. Ένας θυμός που ξεφεύγει από το ατομικό πλαίσιο και επεκτείνεται ως κοινωνικό σύμπτωμα.
Ο κοινωνικός θυμός αποτελεί μια συλλογική αντίδραση σε φαινόμενα αδικίας, ανισότητας ή κρίσεων που πλήττουν το κοινωνικό σύνολο. Σε αντίθεση με τον ατομικό θυμό, πηγάζει από την αίσθηση ότι οι θεσμοί, η πολιτεία ή οι συνθήκες ζωής παραβιάζουν το κοινό αίσθημα δικαίου.
Τα χαρακτηριστικά του γνωρίσματα είναι :
- Συλλογικότητα: Δεν αφορά μόνο ένα άτομο, αλλά μια ομάδα ή ολόκληρη την κοινωνία που μοιράζεται κοινές ανησυχίες.
- Πυροδότηση από Γεγονότα: Συχνά εκδηλώνεται μετά από τραγικά συμβάντα (π.χ. το δυστύχημα στα Τέμπη) ή παρατεταμένες περιόδους οικονομικής και κοινωνικής πίεσης.
- Αίσθημα Αδικίας: Η πεποίθηση ότι οι κανόνες δεν ισχύουν για όλους το ίδιο ή ότι υπάρχει έλλειψη λογοδοσίας.( πχ η κατασπατάληση του δημοσίου χρήματος ,όπως και τα απανωτά σκάνδαλα διαφθοράς).
Ο κοινωνικός θυμός μπορεί να λειτουργήσει με δύο τρόπους:
Είτε αφυπνιστικά που φέρνει κινητοποίηση και λειτουργεί ως μοχλός πίεσης για αλλαγή, διεκδίκηση δικαιωμάτων και βελτίωση των κοινωνικών δομών. Είναι η “δύναμη” που οδηγεί σε ανατροπές και κοινωνικές αλλαγές.
Είτε καταστροφικά που τυφλώνεται από οργή και θέλει να τα διαλύσει όλα Αν δεν διοχετευθεί σε δράση, μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνικό διχασμό, ανεξέλεγκτη βία ή πλήρη απάθεια και παραίτηση. Αν ο θυμός παραμείνει τυφλός ή δεν βρει διέξοδο μέσα από τον διάλογο, μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική πόλωση: Δημιουργείται μια “ρήξη” στην κοινωνία (εμείς εναντίον αυτών), που δυσκολεύει τη συνεννόηση και τη συμφιλίωση , μεγαλώνει το χάσμα και επιφέρει χάος.
Η ψυχολογία προτείνει ότι για να διαχειριστεί κάποιος τον θυμό του οφείλει να τον μετατρέψει σε συνειδητή δράση. Αντί για την εύκολη εκτόνωση του πληκτρολογίου ,καλείται να τοποθετηθεί απέναντι στην αιτία του θυμού του, να αναλύσει τις καταστάσεις , να αναζητήσει λύσεις για να αποφύγει την παγίδα της χρόνιας πικρίας που οδηγεί στην απαξίωση .
Οι πολίτες σταματούν να πιστεύουν ότι κάτι μπορεί να αλλάξει και αποσύρονται από τα κοινά. Δημιουργείται ένα κοινωνικό τραύμα , ένα αίσθημα “συλλογικής ανημπόριας” που επηρεάζει την ψυχική υγεία μιας ολόκληρης γενιάς. Ο θυμός που δεν εκτονώνεται κοινωνικά, συχνά μεταφέρεται στις προσωπικές σχέσεις, αυξάνοντας την ένταση στην καθημερινότητα και την οικογένεια. Δηλαδή στρέφεται ο ένας ενάντια στον άλλο, άλλωστε για αυτό καθημερινά κατακλυζόμαστε από οικογενειακά εγκλήματα εν βρασμώ ψυχής.
Όταν ο θυμός μετατρέπεται σε συλλογική διεκδίκηση, μπορεί να φέρει ιστορικές βελτιώσεις.
Η οργή για την αδικία συχνά αποτελεί το “καύσιμο” για κινήματα που διεκδικούν κάθαρση, εξυγίανση, ίσα δικαιώματα, διαφάνεια και καλύτερες συνθήκες εργασίας. Πιέζει τους θεσμούς και την ηγεσία να αναλάβουν τις ευθύνες τους, ειδικά μετά από τραγικά λάθη ή συστημικές αποτυχίες.
Συμπέρασμα
Η κοινή εμπειρία του κοινωνικού θυμού μπορεί να ενώσει διαφορετικές κοινωνικές ομάδες κάτω από έναν κοινό στόχο, ενισχύοντας τους κοινωνικούς δεσμούς. Ο κοινωνικός θυμός λειτουργεί σαν “συναγερμός”που ειδοποιεί ότι κάτι δεν πάει καλά. Το αν θα οδηγήσει σε πρόοδο ή σε χάος δεν εξαρτάται από τους κυβερνώντες αλλά από τον ίδιο το λαό. Η ύπαρξη υγιών δημοκρατικών διεξόδων και η ωριμότητα των πολιτών μπορεί να μετουσιώσει την οργή σε μια εναλλακτική πρόταση που μπορεί να επιφέρει σημαντικές αλλαγές , ικανές να περιορίσουν τις παθογένειες και τις στρεβλώσεις.
Έλενα Καράμπελα
