Στο επικό ποίημα Ἔργα καὶ ἡμέραι του Ησίοδου, τα πέντε γένη των ανθρώπων παρουσιάζουν μια σταδιακή ηθική και υλική κατάπτωση από την εποχή του Κρόνου μέχρι τη σύγχρονη εποχή . Αυτά είναι το Χρυσό, το Αργυρό, το Χάλκινο, το Ηρωικό και το Γένος του Σιδήρου.
Ο Ησίοδος χρησιμοποιεί τον μύθο των γενών για να δείξει ότι η τεχνολογική εξέλιξη συμβαδίζει με την ηθική οπισθοδρόμηση.
- Χρυσό Γένος: Ζούσε στην εποχή του Κρόνου. Δεν υπήρχε τεχνολογία, κοπιαστική εργασία ή ιδιοκτησία. Η γη πρόσφερε καρπούς μόνη της. Οι άνθρωποι ήταν αγνοί και ευτυχισμένοι.
- Ασημένιο Γένος: Εδώ ξεκινά η πτώση. Οι άνθρωποι έγιναν ασεβείς προς τους θεούς και στερούνταν σύνεσης, δείχνοντας τα πρώτα σημάδια της ανθρώπινης αδυναμίας.
- Χάλκινο Γένος: Το γένος αυτό γεννήθηκε από τις μελίες (τις νύμφες των φλαμουριών, από το ξύλο των οποίων έφτιαχναν δόρατα). Χρησιμοποιούσαν χάλκινα όπλα και χάλκινα σπίτια, αφού ο σίδηρος δεν είχε ανακαλυφθεί ακόμα. Ήταν βίαιοι, αγαπούσαν τον πόλεμο και εξοντώθηκαν μεταξύ τους.
- Γένος των Ηρώων: Το μοναδικό γένος που βελτιώνει την κατάσταση της ανθρώπινης υπόστασης. Ήταν οι ημίθεοι, οι ήρωες, οι μάρτυρες που αγίασαν , ήταν αυτοί που θυσιάστηκαν για ένα ιδανικό για μια πίστη , για ένα όνειρο Μετά τον θάνατό τους, πήγαν στα Ηλύσια Πεδία.
- Σιδηρό Γένος: Η δική μας εποχή, η χειρότερη όλων. Ο σίδηρος συμβολίζει τον σκληρό μόχθο, την αδικία, το ψεύδος και την καταστροφή των οικογενειακών δεσμών. Το σημερινό γένος χαρακτηρίζεται από την αποξένωση από τη Πηγή . Επικρατεί η κακία, η αδικία, η απώλεια της ντροπής, η διαφθορά, η διαστροφή και η κυριαρχία της βίας έναντι του δικαίου.
Ο Ησίοδος προβλέπει ότι ο Δίας θα καταστρέψει και αυτό το γένος όταν η ντροπή και η νέμεση εγκαταλείψουν οριστικά τη Γη.
Αλλά γιατί ονομάστηκε σιδηρούν γένος;
Στην αρχαία ελληνική σκέψη, ο σίδηρος είχε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που αντικατόπτριζαν την κατάσταση των ανθρώπων εκείνης της εποχής που μοιάζουν σκανδαλωδώς ίδια με αυτά που ζούμε σήμερα. Το Γένος του Σιδήρου αντιπροσωπεύει τη σταδιακή παρακμή. Ο άνθρωπος ξεκίνησε τέλειος (Χρυσό Γένος) και κατέληξε στον «σίδηρο», όπου κυριαρχούν ο φόβος, ο πόνος και η ηθική σήψη.
Υπάρχει όπως πάντα στην αρχαία ελληνική γραμματεία ένας έντονος συμβολισμός.
- Σκληρότητα και Αναλγησία: Ο σίδηρος είναι ένα μέταλλο σκληρό και ψυχρό. Έτσι και οι άνθρωποι αυτού του γένους περιγράφονται ως σκληρόκαρδοι, χωρίς έλεος, ντροπή (αιδώ) ή δίκαιο.
- Μόχθος και Βάσανα: Για να δουλευτεί ο σίδηρος απαιτεί τεράστιο κόπο, φωτιά και βαριά σφυριά. Αυτό συμβολίζει τον ασταμάτητο, βασανιστικό σωματικό μόχθο («κάματο») και τις έγνοιες που πλακώνουν καθημερινά τους ανθρώπους.
- Το Μέταλλο του Πολέμου: Αν και τα όπλα του Χάλκινου Γένους ήταν από χαλκό, ο σίδηρος έγινε το κατεξοχήν μέταλλο των φονικών όπλων, των εργαλείων καταναγκασμού και των βασανιστηρίων.
Η έλευση του σιδήρου άλλαξε τη γεωργία και τον πόλεμο, κάνοντας τα εργαλεία και τα όπλα πιο φθηνά, πιο μαζικά και πιο αποτελεσματικά.
Για τον Ησίοδο, αυτή η τεχνολογική «πρόοδος» δεν έφερε την ευτυχία, αλλά αντίθετα έκανε τους πολέμους πιο αιματηρούς και την κοινωνική αδικία πιο έντονη. Το Σιδηρούν Γένος είναι σκοτεινό, ευτελές, άκαμπτο και σκουριάζει με τον χρόνο, όπως ακριβώς και η ανθρώπινη ηθική στην εποχή που ζούμε.
Θα μπορούσε κάλλιστα κάποιος να ισχυριστεί ότι το σιδηρούν γένος σχετίζεται προφητικά με τα ρομπότ που τείνουν σιγά σιγά να αντικαταστήσουν τους ανθρώπους.
Αν και θα φάνταζε εξωπραγματικό ο Ησίοδος να αναφέρεται στα ρομπότ, την εποχή του, ωστόσο οι αρχαίοι Έλληνες είχαν φανταστεί «αυτόματα» (μηχανικούς υπηρέτες και τεχνητή ζωή), τα οποία σχεδίαζε ο θεός-μηχανικός Ήφαιστος:.
- Ο Τάλος θεωρείται το πρώτο ανθρωποειδές ρομπότ στην ιστορία της λογοτεχνίας. Ήταν ένας χάλκινος γίγαντας που προστάτευε την Κρήτη, κινούταν με έναν μυστηριώδη θεϊκό υγρό (ίχωρ) και είχε προγραμματιστεί να πετάει πέτρες στα ξένα πλοία.
- Οι Χρυσές Θεραπαινίδες: Στην Ιλιάδα του Ομήρου περιγράφεται ότι ο Ήφαιστος είχε φτιάξει χρυσές ρομποτικές βοηθούς. Αν και μεταλλικές, είχαν νου, φωνή, δύναμη και είχαν διδαχθεί τις τέχνες από τους θεούς.
- Η Πανδώρα: Ακόμα και η Πανδώρα, σύμφωνα με ορισμένες σύγχρονες αναλύσεις, περιγράφεται στον Ησίοδο ως ένα τεχνητό ον (κατασκευασμένο στο εργαστήριο του Ηφαίστου) που στάλθηκε στους ανθρώπους ως παγίδα.
Άνθρωποι που «γίνονται» ρομπότ
Με την ανεξέλεγκτη πορεία της τεχνητής νοημοσύνης και με την έλλειψη βιοηθικής και ορίων για την προστασία των ανθρώπων υπάρχει έντονα ο κίνδυνος όχι οι μηχανές να μοιάσουν στους ανθρώπους αλλά οι άνθρωποι στις μηχανές
- Στο Σιδηρούν Γένος, οι άνθρωποι χάνουν την ενσυναίσθηση, τη δικαιοσύνη και την αιδώ. Γίνονται ψυχροί, σκληροί και λειτουργούν μηχανικά, με μοναδικό σκοπό την επιβίωση και την επικράτηση μέσω του ελέγχου και της εξουσίας.
- Με αυτή την έννοια, ο Ησίοδος φοβόταν ότι οι άνθρωποι της εποχής του θα έχαναν την «ανθρωπιά» τους και θα μετατρέπονταν σε σκληρά, αναίσθητα όντα — κάτι που σήμερα το βιώνουμε καθημερινά και συναντούμε ανθρώπους με αυτοματοποιημένες συμπεριφορές , με μηχανικές ζωές , κάτι που θα μπορούσαμε να παρομοιάσουμε με τη μετατροπή μας σε «ρομπότ» , ό ντα χωρίς βούληση και ψυχή.
Από την μια το Σιδηρούν Γένος περιγράφει την ηθική αλλοίωση του ανθρώπου, ενώ ο μύθος του Ηφαίστου και του Τάλου είναι αυτός που πραγματικά αγγίζει τη γέννηση των ρομπότ και της τεχνητής νοημοσύνης και μας οδηγεί στην έννοια του μετανθρωπισμού.
Ο Έλον Μασκ έχει ήδη ενσωματώσει τα μικροτσίπ στον ανθρώπινο εγκέφαλο
Η εταιρεία του Neuralink, στοχεύει στη βιολογική αναβάθμιση του ανθρώπου μέσω της τεχνολογίας (κυβερνητική, γενετική, AI).
Στόχος του είναι να ξεπεράσει τους περιορισμούς της ανθρώπινης φύσης , όπως οι γενετικές ανωμαλίες, οι ασθένειες, τα γηρατειά και ο θάνατος. Αυτό θα επιδεχθεί με το νέο υβριδικό μοντέλο που νέου αναβαθμισμένου ανθρώπου που θα δίνει και θα δέχεται εντολές μέσα από τον υπολογιστή που θα έχει ενσωματώσει μέσα στο σώμα του.
________________________________________________________________________________________
Ο Ησίοδος προφητεύει ότι το Γένος του Σιδήρου θα καταστραφεί τελικά από τον Δία όταν οι άνθρωποι θα γεννιούνται με γκρίζα μαλλιά στους κροτάφους (δηλαδή θα γεννιούνται ήδη γέροι). Ο Ησίοδος έβλεπε τη βιολογική φθορά και την πρόωρη γήρανση , όχι της εμφάνισης ,( άλλωστε η πλαστική χειρουργική υπόσχεται αιώνια νεότητα ), όσο της ψυχής που συρρικνώνεται από την κενότητα και την ματαιότητα ως το τελικό σημάδι της παρακμής του ανθρώπινου είδους. Τα παιδιά που θα γεννιούνται με γκρίζα μαλλιά είναι παιδιά γερασμένα χωρίς στόχους, διάθεση για δημιουργία, όραμα για κάτι καλύτερο. Είναι τα κουρασμένα παιδιά που πριν ζήσουν έχουν ήδη παραιτηθεί, σύμβολο ενός κόσμου που έχει χάσει τη φυσική του τάξη και αρμονία.
Το Γένος του Σιδήρου περιγράφει την ηθική και πνευματική εξαθλίωση του ανθρώπου. Ο άνθρωπος νόμισε πως μπορεί να γίνει ίσος με τους θεούς. Έκοψε τους πνευματικούς δεσμούς μαζί τους , κατέστρεψε τη γη και έψαξε τα κρυμμένα μυστικά της φύσης για να εκμεταλλευτεί.
Η τεχνολογική πρόοδος όπως και η ανακάλυψη της μεταλλουργίας δεν θεωρούνται δώρο, αλλά η αρχή της ηθικής κατάπτωσης , της αλαζονείας και της απομάκρυνσης του ανθρώπου από τους θεούς, συμβολίζοντας την απώλεια μιας ειρηνικής, φυσικής κατάστασης. και την απομάκρυνση τους από την Συμπαντική Σοφία. Ο σίδηρος σκουριάζει και τρώει τον ίδιο του τον εαυτό, έτσι και εμείς φθείρουμε τον κόσμο μας από μέσα. Η « τεχνολογική πρόοδος» πια απομακρύνει τον άνθρωπο από την αρχική του αθωότητα και τον καταδικάζει σε μια ζωή γεμάτη πόνο και σκληρή δουλειά μέχρι να τον εξαλείψει ολοκληρωτικά .
Αναρωτιέμαι πιο θα είναι το επόμενο γένος!!!
Έλενα Καράμπελα
