Το πείραμα με τους 5 πιθήκους, τη σκάλα και τις μπανάνες, χρησιμοποιείται ως αλληγορία για την κοινωνική συμμόρφωση και την οργανωσιακή κουλτούρα. Η κοινωνική συμμόρφωση σήμερα εκδηλώνεται λιγότερο μέσω φυσικής βίας (όπως στο παράδειγμα με τους πιθήκους) και περισσότερο μέσω της επιθυμίας για κοινωνική αποδοχή ή του φόβου της κοινωνικής απόρριψης.
Ειδικά τα κοινωνικά δίκτυα έχουν παίξει κομβικό ρόλο σε αυτό δημιουργώντας νέους, ισχυρούς μηχανισμούς συμμόρφωσης:
- Η κουλτούρα των “Likes”: Οι χρήστες συχνά δημοσιεύουν περιεχόμενο που ευθυγραμμίζεται με αυτό που θεωρείται «αποδεκτό» ή «δημοφιλές» για να λάβουν επιβεβαίωση ( γεγονός που ανεβάζει την ντοπαμίνη).
- Echo Chambers (Θάλαμοι Αντήχησης): Οι αλγόριθμοι μας φέρνουν σε επαφή με ανθρώπους που έχουν τις ίδιες απόψεις, ενισχύοντας την τάση μας να συμφωνούμε με την πλειοψηφία της «ψηφιακής μας ομάδας» για να μη στοχοποιηθούμε.
- Fear of Missing Out (FOMO): Η πίεση να ακολουθούμε τάσεις (trends) μόνο και μόνο επειδή είναι δημοφιλείς, από την αγορά συγκεκριμένων προϊόντων έως την υιοθέτηση συγκεκριμένων εκφράσεων, να “αναμασάμε” απόψεις που θεωρούνται political correct
να ακολουθούμε το κύριο αφήγημα.
- “Έτσι γίνονται τα πράγματα εδώ”: Όπως και στο πείραμα, οι νέοι συχνά υιοθετούν άκριτα τις υπάρχουσες πρακτικές χωρίς προβληματισμό και αμφισβήτηση.
- Γρήγορη Μόδα (Fast Fashion): Η τάση να αγοράζουμε συγκεκριμένα ρούχα ή μάρκες επειδή τα φορούν «όλοι», ακόμα κι αν δεν ταιριάζουν στο προσωπικό μας στυλ ή στις ανάγκες μας.
- Κοινωνική Απόδειξη (Social Proof): Πριν αγοράσουμε κάτι, κοιτάμε τις κριτικές. Αν οι περισσότεροι λένε το ίδιο, τείνουμε να συμμορφωνόμαστε με τη γνώμη τους, θεωρώντας ότι «αυτοί ξέρουν καλύτερα» (πληροφοριακή συμμόρφωση).
Η έρευνα του Solomon Asch έδειξε ότι αν έστω και ένα άτομο να διαφοροποιηθεί από την πλειοψηφία, η πίεση για συμμόρφωση στους υπόλοιπους μειώνεται έως και 80%.
Έχουμε αναρωτηθεί ποτέ “Τι θα γινόταν αν κάναμε το ακριβώς αντίθετο;” ή “Ποια είναι τα μειονεκτήματα αυτής της απόφασης;” “Το κάνω επειδή το θέλω ή επειδή φοβάμαι μην φανώ περίεργος; “Οι σκέψεις που κάνω είναι δικές μου ή ενός αλγόριθμου που έμμεσα με κατευθύνει;”
