Η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 αποτελεί το πιο τραγικό ορόσημο της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, προσφέροντας σκληρά αλλά διαχρονικά διδάγματα για το έθνος.
Η Μικρασιατική Καταστροφή θεωρείται από τις μεγαλύτερες, αν όχι η μεγαλύτερη, συμφορά του ελληνισμού διαχρονικά. Με την Συνθήκη της Λωζάνης και την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών, ο ελληνισμός της Ανατολής εξαφανίστηκε ύστερα από δύο χιλιάδες χρόνια και περίπου 1,5 εκατομμύριο αφήνοντας δείγματα πολιτισμού και καλαισθησίας στις περιουσίες που άφησαν πίσω τους. Από τη μια στιγμή στην άλλη ευυπόληπτοι και εύποροι Έλληνες έγιναν πρόσφυγες που έφυγαν άρον άρον από τη πατρίδα τους και ήρθαν υπό άθλιες συνθήκες στην Ελλάδα.
Οι αρπαγές και οι λεηλασίες σπιτιών και περιουσιών, οι γεωργικές και κτηνοτροφικές καταστροφές, το γκρέμισμα σχολείων, ναών και άλλων ευαγών ιδρυμάτων, η χρεοκοπία και καταστροφή βιοτεχνικών και βιομηχανικών επιχειρήσεων με τον παράλληλο ευτελισμό κάθε ανθρώπινης αξιοπρέπειας ήταν μόνο η κορυφή των αγριοτήτων που έλαβαν χώρα. Οι μαρτυρικοί βασανισμοί αιχμαλώτων, οι βιασμοί και η ηθική οδύνη υπό το κλίμα του τρόμου και της απειλής του θανάτου, αλλά και οι ατέλειωτες πορείες αιχμαλώτων, στα περιώνυμα “τάγματα εργασίας”, με άγνωστο αριθμό ανθρώπων που χάθηκαν σ’αυτά, οι σφαγές, οι θηριωδίες μέχρι και οι εκτελέσεις επί των αποφάσεων των τουρκικών Δικαστηρίων της Ανεξαρτησίας δεν έχουν μέχρι σήμερα ερευνηθεί πλήρως. Όμως μας δίνουν τρανταχτά διδάγματα και μας υπενθυμίζουν ότι ο λαός που δεν ξέρει την ιστορία του είναι καταδικασμένος να την ξαναζήσει.
Ο όλεθρος του Εθνικού Διχασμού
Το βαθύ χάσμα ανάμεσα σε Βενιζελικούς και Αντιβενιζελικούς διέσπασε την κοινωνία και το στράτευμα και μας καταδεικνύει τη γνωστή τεχνική του “διαίρει και βασίλευε” . Η ενότητα και η σύμπραξη αποτελούν διαχρονικά ένα ισχυρό αντίπαλο ενάντια στα συμφέροντα των ανθελληνικών δυνάμεων. Η προσωπική προβολή και οι πολιτικές σκοπιμότητες μπήκαν πάνω από το εθνικό συμφέρον, οδηγώντας σε λανθασμένες στρατιωτικές και διπλωματικές αποφάσεις. Η ελληνική ηγεσία παρασύρθηκε από τη «Μεγάλη Ιδέα» χωρίς να υπολογίσει σωστά τις δυνάμεις της και υποτίμησε την αναδιοργάνωση των τουρκικών δυνάμεων υπό τον Μουσταφά Κεμάλ.
Δυστυχώς η Ελλάδα δεν μπόρεσε ποτέ να σταθεί στα πόδια της. Πάντα έπρεπε να διαλέγει στρατόπεδο και να αναζητά δεκανίκι. Ακόμα και τώρα δεν έχει αντιληφθεί ότι κανένας σύμμαχος δεν είναι δεδομένος και δεν μας στηρίζει γιατί μας αγαπά. Οι Μεγάλες Δυνάμεις (Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία) άλλαξαν στάση με βάση τα δικά τους γεωπολιτικά και οικονομικά συμφέροντα .Το ίδιο γίνεται και τώρα.
Υπάρχει η ψευδαίσθηση ότι ανήκουμε στη σωστή πλευρά της Ιστορίας και ότι θα έχουμε διαχρονικά υψηλή προστασία. Η Ελλάδα τότε βρέθηκε διπλωματικά απομονωμένη τη στιγμή που χρειαζόταν τη μεγαλύτερη στήριξη. Μια χώρα δεν πρέπει να στηρίζει την επιβίωσή της αποκλειστικά σε ξένες υποσχέσεις.
ΟΙ Έλληνες του Πόντου μας έδωσαν ένα δυνατό μάθημα ανθεκτικότητας και αντοχής. Δεν λύγισαν μπροστά στις κακουχίες και βρήκαν τη δύναμη να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους από την αρχή. Άφησαν τα πλούτη τους , τα υπέροχα και άνετα σπίτια τους και ξανάρχισαν από το μηδέν. Μέσα από την προσωπική τους τραγωδίας βρήκαν τη δύναμη της δημιουργίας. Παρά τον πόνο και τον ξεριζωμό, οι 1,5 εκατομμύριο πρόσφυγες κατάφεραν να επιβιώσουν.
Οι πρόσφυγες έφεραν εκτός από το ψυχικό τους σθένος , την κουλτούρα τους και το εμπορικό τους δαιμόνιο και αναζωογόνησαν την ελληνική οικονομία, τη γεωργία, τα γράμματα και τον πολιτισμό, αλλάζοντας ριζικά τη μοίρα της σύγχρονης Ελλάδας.
Κάποιοι νομίζουν ότι τέτοιου είδους καταστροφές δεν γίνονται τώρα. Και τότε οι εύποροι Έλληνες του Πόντου που συνυπήρχαν ειρηνικά με τους Τούρκους δεν μπορούσαν με τίποτα να φανταστούν τον βίαιο ξεριζωμό τους. Η Μικρασιατική καταστροφή πρέπει να τυπωθεί βαθιά μέσα στην Ιστορική μας μνήμη και να αποτελεί παρακαταθήκη για το μέλλον, γιατί και οι δικοί μας καιροί είναι χαλεποί και δεν ξέρουμε τι μας ξημερώνει.
