Ο σχολικός εκφοβισμός (bullying) είναι ένας νεολογισμός που εισήχθη τα τελευταία χρόνια στο λεξιλόγιο μας και περιγράφει τη σκόπιμη, επαναλαμβανόμενη σωματική, λεκτική ή ψυχολογική βία μεταξύ μαθητών. Στόχος είναι ο φόβος και η πρόκληση πόνου, με σοβαρές συνέπειες στην ψυχολογία του θύματος (χαμηλή αυτοεκτίμηση, απομόνωση).
Γίνονται συνεχείς αναφορές σχετικά με τον εκφοβισμό μεταξύ μαθητών , αρκετά συχνά από τους εκπαιδευτικούς στα παιδιά πάνω στην προσπάθεια τους να βάλουν όρια και να εξασφαλίσουν ένα συνεργατικό κλίμα που να διευκολύνει την εκπαιδευτική διαδικασία της μάθησης.
Όμως ποτέ δεν γίνεται λόγος για τον εκφοβισμό που ασκείται από τους μαθητές στους εκπαιδευτικούς. Διαρκείς διακοπές μαθήματος, ειρωνικά σχόλια, ρίψη αντικειμένων, λεκτικές απειλές ή εκφοβιστική σωματική στάση. αποτελούν στιγμιότυπα από την καθημερινή τρέλα που διαδραματίζονται στις σχολικές τάξεις.
Το φαινόμενο αυτό πήρε μεγάλες διαστάσεις στην επικαιρότητα πρόσφατα μετά από τον θάνατο της καθηγήτριας των Αγγλικών.
Θύμα ακραίου εκφοβισμού από ομάδα συγκεκριμένων μαθητών είχε καταγγείλει ότι έπεφτε για μήνες η Σοφία Χρηστίδου, η εκπαιδευτικός που εργαζόταν σε δημόσιο σχολείο της Θεσσαλονίκης και έφυγε από τη ζωή το περασμένο Σάββατο, έπειτα από αιμορραγικό εγκεφαλικό επεισόδιο. Περιστατικά τα οποία περιγράφονται μέσα στην αναφορά, η εκπαιδευτικός καταγγέλλει ύβρεις από τη συγκεκριμένη ομάδα των μαθητών, επιθετική συμπεριφορά αλλά και απειλές για τη σωματική της ακεραιότητα. Σχετικά τονίστηκε ότι «ήταν 5-6 καλόπαιδα, αγόρια και κορίτσια που της έκαναν τη ζωή μαύρη. Της πετούσαν μπουκάλια, έβγαζαν κραυγές ζώων, άλλος τραβούσε τα θρανία, μέχρι και μπουκάλι με σοκολατούχο γάλα της πέταξαν. Παραπονέθηκε στους προϊσταμένους αλλά δεν έδωσαν σημασία. Εκείνο που τους ενδιέφερε ήταν να την διώξουν από εκεί. Είναι γεγονός ότι μπούλινγκ δεν υφίστανται μόνο τα παιδιά».
Ο εκπαιδευτικός γίνεται ο σάκος του μποξ.
Ο δάσκαλος είναι πλήρως απαξιωμένος. Δεν θεωρείται πλέον η “αυθεντία” που ήταν κάποτε. Η κοινωνία συχνά του φορτώνει την ευθύνη για την κακή ανατροφή των παιδιών, την οποία όμως οφείλει να κάνει η οικογένεια. Γίνεται ο κυματοθραύστης που απορροφά όλη την ένταση, το θυμό και τα προβλήματα που φέρνουν τα παιδιά από το σπίτι τους,
Από την άλλη οι γονείς, παίρνουν πάντα το μέρος των παιδιών τους, Γίνονται οι “δικηγόροι” τους, επιτιθέμενοι στον δάσκαλο αντί να συνεργαστούν μαζί του.
Αλλά και η πολιτεία στέκεται απέναντι στον εκπαιδευτικό, του ζητά να παραμένει ψύχραιμος, μεταδοτικός με κατανόηση και απεριόριστη υπομονή. Αν κάποια στιγμή δεν μπορεί να ανταποκριθεί στον πολλαπλό ρόλο του η «αποτυχία» χρεώνεται πάντα στον ίδιο.
Μέσα σε αυτό το κακοποιητικό πλαίσιο έρχεται και η απειλή της αξιολόγησης του δασκάλου. Ο αξιολογητής κρίνει αν ο δάσκαλος ξέρει το μάθημά του και αν μπορεί να το μεταδώσει. Όμως, πώς να διδάξεις όταν το 50% του χρόνου αναλώνεται στην επιβολή της τάξης ή στη διαχείριση λεκτικών επιθέσεων υπονομεύεται άμεσα από το bullying ; Για ποια ποιότητα της διδασκαλίας μιλάμε; Δεν μπορείς να αξιολογείς το αποτέλεσμα (τη μάθηση) όταν η πολιτεία δεν έχει διασφαλίσει τις προϋποθέσεις (ασφάλεια, πειθαρχία, στήριξη). Η αξιολόγηση σε ένα σχολείο που «φλέγεται» από bullying μοιάζει συχνά με τιμωρία του πυροσβέστη επειδή δεν έσβησε τη φωτιά με γυμνά χέρια.
Χωρίς ασφάλεια και σεβασμό, δεν μπορεί να υπάρξει μάθηση.
Όταν ένας δάσκαλος νιώθει ανυπεράσπιστος, η δουλειά του μετατρέπεται από λειτούργημα σε καθημερινή “μάχη” επιβίωσης» χωρίς κανένα μέσο που μπορεί να χρησιμοποιήσει για να αντιμετωπίσει μαθητές με ακραία παραβατική συμπεριφορά.
Επειδή όλα αυτά κοστίζουν, η πολιτεία συχνά περιορίζεται σε εγκυκλίους και πλατφόρμες (όπως το stop-bullying.gov.gr), μεταθέτοντας την ευθύνη διαχείρισης στον ήδη εξουθενωμένο δάσκαλο. Το υπουργείο νομοθετεί “στα χαρτιά” αλλά στην πράξη το σχολείο παραμένει ένας χώρος όπου ισχυρός είναι ο μαθητής που έχει όλα τα δικαιώματα χωρίς να συνοδεύονται από αντίστοιχες ευθύνες και την ανάλογη ωριμότητα.
Είναι εύκολο για την πολιτεία να μετρήσει πόσες βάσεις εισαγωγής ανέβηκαν ή πόσα tablets μοιράστηκαν στα σχολεία. Είναι όμως εξαιρετικά δύσκολο (και χρονοβόρο) να καλλιεργήσει ενσυναίσθηση , όρια και σεβασμό. Αυτές οι αλλαγές θέλουν δεκαετίες και δεν χωράνε σε ένα προεκλογικό φυλλάδιο.
Το Σχολείο ως «Πάρκινγκ» Παιδιών
Συχνά η προτεραιότητα της πολιτείας είναι η κοινωνική ειρήνη: να λειτουργούν τα σχολεία χωρίς απεργίες και φασαρίες, ώστε οι γονείς να μπορούν να εργάζονται. Όσο το σύστημα «ρολάρει» επιφανειακά, η κακή διαγωγή ή η έλλειψη παιδείας θεωρούνται δευτερεύοντα προβλήματα που ο δάσκαλος καλείται να «κουκουλώσει» για να μην διαταραχθεί η ηρεμία.
Όλη η κοινωνία στοχοποιεί τον εκπαιδευτικό γιατί βολεύεται με το να ρίχνει το μπαλάκι της κακής παιδείας αποκλειστικά σε αυτόν. Αντίστοιχα, η οικογένεια το ρίχνει στο σχολείο. Σε αυτό το πινγκ-πονγκ ευθυνών, ο μόνος που μένει εκτεθειμένος είναι ο εκπαιδευτικός, ο οποίος καλείται να διορθώσει σε λίγες ώρες όσα στραβά χτίζονται τις υπόλοιπες 18 της ημέρας.
Η σταδιακή μείωση των ωρών σε μαθήματα που καλλιεργούν την κριτική σκέψη και την κοινωνική συνείδηση δείχνει μια τάση προς ένα σχολείο-τεχνοκρατικό.
Η Ατιμωρησία που φέρνει την ασυδοσία
Όταν η πολιτεία δεν προστατεύει τον δάσκαλο που προσπαθεί να επιβάλει ήθος, στέλνει ένα μήνυμα στους μαθητές: «Δεν πειράζει να είσαι αγενής ή βίαιος, αρκεί να μην κάνεις κάτι που θα μας αναγκάσει να ασχοληθούμε νομικά μαζί σου». Αυτή η σιωπηρή ανοχή είναι η ρίζα της κακής παιδείας.
Στην πραγματικότητα, η πολιτεία μοιάζει να φοβάται τη σύγκρουση με μια κοινωνία που κακομαθαίνει τα παιδιά της, ικανοποιώντας όλες τις επιθυμίες τους χωρίς να αποδέχεται τις αντίστοιχες υποχρεώσεις. Η κυβέρνηση προτιμά να είναι «αρεστή» παρά «ωφέλιμη», αποφεύγοντας μέτρα που θα δυσαρεστήσουν τη μεγάλη μάζα των ψηφοφόρων-γονέων. Όσο ο δάσκαλος παραμένει ο «σάκος του μποξ», λειτουργεί ως αμορτισέρ ανάμεσα στην κρατική ανεπάρκεια και την κοινωνική οργή. Αν ο δάσκαλος θωρακιστεί και αποκτήσει πραγματική ισχύ, το κράτος θα πρέπει να λογοδοτεί για κάθε αστοχία του συστήματος.
Άλλωστε η παιδεία αποδίδει καρπούς μετά από 15-20 χρόνια. Οι πολιτικοί κύκλοι όμως διαρκούν 4 χρόνια. Είναι πιο «εύκολο» να εγκαινιάζεις ψηφιακές πλατφόρμες παρά να χτίζεις από την αρχή ένα σύστημα αξιών και σεβασμού που δεν θα φανεί αμέσως στην κάλπη.
‘Θυσιάζουμε το μέλλον των παιδιών μας ,γιατί ένας μαθητής που δεν έμαθε να σέβεται τον δάσκαλό του, είναι πολύ πιθανό να μη σεβαστεί αύριο τον συνάδελφό του, τον σύντροφό του ή τον νόμο. Μαθαίνει ότι η επίδειξη ισχύος είναι ο τρόπος να πετυχαίνει τους στόχους του, δεν υπολογίζει τίποτα και κανένα, δεν έχει ηθικούς φραγμούς και συμβάλει στο να επικρατεί ο νόμος της ζούγκλας όπου το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό.
Αυτή την κοινωνία θέλουμε ;
Έλενα Καράμπελα
