ANTIΓONH
Συγκρίνοντας τον σημερινό νεοέλληνα με τους προγόνους μας θα λέγαμε ότι δεν υπάρχει καμία σχέση. Έχουμε καταντήσει ένα δουλοπρεπές κρατίδιο που έχει απωλέσει, τις περισσότερες φορές οικειοθελώς, ένα σημαντικό κομμάτι της εθνικής του ταυτότητας. Είμαστε μια μικρή εξαρτώμενη χώρα που χορεύει στον ρυθμό που της υπαγορεύουν τα αφεντικά της. Θεωρήσαμε τους εαυτούς μας κατώτερους, τους φτωχούς συγγενείς της εξευγενισμένης Δύσης και τρέξαμε να υιοθετήσουμε κάθε ξενική συνήθεια προκειμένου να μην αισθανόμαστε μειονεκτικά.
Εμείς που είμαστε το λίκνο του πολιτισμού , που διδάξαμε φιλοσοφία, που αναδείξαμε την αξία της Δημοκρατίας, τώρα είμαστε άξιοι λύπησης ζώντας σε ένα χρεωκοπημένο κράτος που προκειμένου να παρατείνει το οξυγόνο και να ζήσει λίγο περισσότερο ξεπουλά και την τελευταία του πέτρα.
Όμως τα αρχέτυπα, που αντανακλούν τις ιστορικές, συλλογικές εμπειρίες και μνήμες του γένους μας , μας δείχνουν ξεκάθαρα το δρόμο που πρέπει να ακολουθήσουμε προκειμένου να αποφύγουμε τον αφανισμό μας.
Η Αντιγόνη είναι το αρχέτυπο που αντικατοπτρίζει την αντίσταση ενός απλού πολίτη στη πολιτική εξουσία, όταν αυτή υπερβαίνει τις δικαιοδοσίες της και καταβαραθρώνει τα δικαιώματα του. Κύρια ιδέα του έργου του Σοφοκλή είναι η σύγκρουση του φυσικού και του θετού δικαίου, τα οποία πολλές φορές βρίσκονται σε αντιμαχόμενα πεδία.
Η σαφής εντολή του βασιλιά Κρέοντα να ταφεί με δόξα και τιμή ο Ετεοκλής και να μείνει άταφος ο αδερφός του Πολυνείκης ως εχθρός της πατρίδας προκαλεί την αντίδραση της αδερφής των νεκρών, Αντιγόνης, η οποία προβαίνει στην ταφή του Πολυνείκη παραβαίνοντας την εντολή του βασιλιά. Με αιτία και αφορμή την ταφή του Πολυνείκη –η άρνηση ταφής ενός νεκρού αποτελούσε βεβήλωση του θείου στον αρχαίο κόσμο- ξετυλίγεται το κουβάρι των αντικρουόμενων σκέψεων των ηρώων (Κρέων, Αντιγόνη, Ισμήνη) για τα όρια της υποχρέωσης υπακοής σε έναν άδικο νόμο. Ο Κρέων, εκπρόσωπος της πολιτικής εξουσίας, μεταχειρίζεται την πόλη ως ιδιοκτησιακό του στοιχείο και αντιμετωπίζει το νόμο ως έκφραση της απόλυτης κυριαρχίας του. Η Αντιγόνη, με τη σειρά της, προβαίνει σε έναν καταλυτικό διαχωρισμό. Πάνω από τον ανθρώπινο νόμο υπάρχει ο Θεϊκός νόμος και αυτόν οφείλουμε να υπακούμε.
Είναι αλήθεια ότι, κάθε έθνος προσπαθεί ανάλογα με την εσωτερική του ανάπτυξη να εσωκλείει μέσα από ορισμένους κανόνες κάθε τι θεωρεί, με βάση τη συνείδηση του, ως αληθινό και ως δίκαιο. Με αυτό τον τρόπο, προήλθαν οι γραπτοί νόμοι, δηλαδή αυτό που ονομάζουμε θετό δίκαιο. Στο συγκεκριμένο δράμα παρουσιάζεται η σύγκρουση του κατά συνείδηση δικαίου, δηλαδή του φυσικού δικαίου, έναντι του θετού δικαίου. Συνεπώς, στην Αντιγόνη του Σοφοκλή γίνεται εμφανής αυτή η πολιτική χροιά. Έχουμε, δηλαδή, τη σθεναρή αντίσταση της Αντιγόνης που υπερασπίζεται τον άγραφο ηθικό νόμο, το ηθικό δίκαιο και τις ηθικές αξίες και έρχεται σε ρήξη με τον Κρέοντα. Ενώ, από την άλλη πλευρά έχουμε τον Κρέοντα, που εκπροσωπεί το θετό δίκαιο, δηλαδή μάχεται υπέρ των πολιτικών αρχών του τυραννικού του καθεστώτος. Η Αντιγόνη μπορεί να πεθαίνει, αλλά ταυτόχρονα βγαίνει η νικήτρια διαμέσου της μετάνοιας του Κρέοντα, ο οποίος αποζητά το θάνατο ως τη μόνη λύτρωση. Με αυτό τον τρόπο αποδεικνύεται ότι, οι άγραφοι ηθικοί νόμοι, οι οποίοι θεσπίζονται από το Δία και τη Δίκη και άρα είναι θείοι νόμοι, θεωρούνται ανώτεροι και αιώνιοι από εκείνους των ανθρώπων, αφού για την ηρωίδα του έργου ο νόμος του Κρέοντα δεν λογίζεται ως αληθινός νόμος αλλά ως η αυθαίρετη απόφαση ενός τυράννου.
Η Αντιγόνη γίνεται σύμβολο γενναιότητας και θάρρους. Αναλαμβάνει το ρόλο του υπέρμαχου της συγγένειας, των μελών της γενιάς και της οικογένειας. Με άλλα λόγια μάχεται υπέρ της ηθικής του δικαίου, τις αξίες που συνθέτουν την κοινωνία των ανθρώπων. Ο ποιητής επιλέγει την Αντιγόνη για το ρόλο του Ηρωισμού και την Ισμήνη για το ρόλο της Λογικής και της υπακοής στην ανώτατη εξουσία από τη στιγμή που αρνείται να παράσχει βοήθεια στην παράνομη πράξη της αδερφής της, εκφράζοντας την άνευ όρων υπακοή στα κελεύσματα του κυριάρχου, ακόμα κι όταν είναι άδικα γιατί φοβάται τη ποινή .
Συνεπώς, η Αντιγόνη καλείται να παίξει ένα ηρωικό ρόλο Σε αντίθεση με την Ισμήνη η Αντιγόνη είναι μία γυναίκα τολμηρή και αποφασιστική, που ενεργεί, αψηφώντας το θάνατο, σύμφωνα με τις προσταγές των θεικών νόμων. Με βάση την ακεραιότητα του χαρακτήρα της αρκείται, που είναι αθώα ενώπιον των Θεών, ανεξαρτήτως της κρίσης των απλών θνητών, οι οποίοι μπορεί να την κρίνουν ως ένοχη,
Στους στίχους 74-77, η Αντιγόνη διατυπώνει τη μεγάλη αλήθεια ότι, η ζωή στον Κάτω κόσμο είναι αιώνια, ενώ πάνω στη γη είναι πρόσκαιρη. Συνεπώς για όποιον φέρνει την αρετή μέσα του δεν υπάρχει δίλημμα. Έχει μόνο μια επιλογή να ενεργεί όπως ορίζει το θείο δίκαιο. Η ίδια μάχεται με όλη τη δύναμη της ψυχής της, ενώ είναι έτοιμη ακόμα και να πεθάνει για τα πιστεύω της.
Στο στίχο 523 «οὔτοι συνέχθειν, ἀλλά συμφιλεῖν ἔφυν», ο οποίος είναι ο πιο σημαντικός στίχος σε τούτο το δράμα του Σοφοκλή, εσωκλείεται ένας αληθινός ύμνος στην αγάπη και ταυτόχρονα αποκαλύπτεται όλη η ομορφιά και το μεγαλείο της Ανθρώπινης ψυχής.
Η Αντιγόνη, αποκαλύπτει την κινητήριο δύναμη της ζωής την αγάπη που αποτελεί και τη πραγματική πηγή ευδαιμονίας.
Υποστηρίζει ανώτερες αξίες και ηθικές αρχές, καθώς αίρεται πάνω από τα χαμηλά και τα ανθρώπινα και γίνεται εκφραστής πνευματικών αρχών διατυπώνοντας πανανθρώπινα αιτήματα. Η ηρωίδα του Σοφοκλή γίνεται η απόλυτη ενσάρκωση του καλού και αγαθού, της ηθικής αντίστασης, που εξεγείρεται μπροστά στην αυθαιρεσία ενός αιμοδιψή και αυταρχικού τυράννου. Ανεβαίνει σε ανώτερες βαθμίδες πνευματικότητας και δεν δειλιάζει να θυσιάσει τον εαυτό της, με σκοπό να επιτελέσει το ιερό της χρέος προς τον όμαιμό της
Γίνεται το σύμβολο της αντίστασης και της αξιοπρέπειας. Το όνομά της και μόνο καθορίζει μια στάση ζωής. Δεν είναι ούτε μάρτυρας, ούτε αγία, παρόλα αυτά βρίσκει το θάρρος να ακολουθήσει χωρίς παρεκκλίσεις την πορεία που οδηγεί στα Ηλύσια πεδία.
Στις μέρες μας το μεγαλόπνοο έργο του τραγικού ποιητή Σοφοκλή, γίνεται πιο επίκαιρο από ποτέ. Σε κάθε σκεφτόμενο πολίτη επικρατεί ένας ευρύς προβληματισμός γύρω από το ζήτημα της υποχρέωσης υπακοής και των περιθωρίων ανυπακοής ενώπιον ενός αυταρχικού μονάρχη που επιβάλλει έναν άδικο και αντισυνταγματικό νόμο.
Η Αντιγόνη, μας υπενθυμίζει την ατομική συνείδηση του πολίτη, το χρέος που έχει να εξεγείρεται εναντίον μιας άδικης ρύθμισης της πολιτικής εξουσίας, όταν παραβιάζεται η έννοια της δικαιοσύνης, της ελεύθερης βούλησης , των ατομικών ελευθεριών, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την αντίσταση σε ένα σύστημα που γίνεται ολοένα και πιο αυταρχικό συγκεντρώνοντας εξουσίες, επιβάλλοντας περιορισμούς, ελέγχοντας όλους και όλα.
Η γυναικεία αρχή μας δείχνει τον τρόπο. Μόνο με την αναβίωση των ανθρωπιστικών ιδεώδη, μόνο με αρετή και σύνεση, μόνο με πίστη στις πνευματικές αξίες μπορούμε να βγούμε από το τέλμα που βρισκόμαστε. Η επιλογή είναι δική μας.
