Αυτά που ζούμε τα τελευταία χρόνια που η παρακμή της κοινωνίας διογκώνεται, οι ανισότητες οξύνονται, τα προβλήματα γιγαντώνονται έχουν προκαλέσει εκ μέρους των πολιτών μεγάλη αμφισβήτηση για την ικανότητα των πολιτικών ηγετών.
Ενώ είναι ξεκάθαρη η ανεπάρκεια τους στη διαχείριση των κρίσεων και των δοκιμασιών , αυτό που εξοργίζει περισσότερο είναι η προσπάθεια τους να αποποιηθούν τις ευθύνες και να πετάξουν “την μπάλα στην εξέδρα”.
Ο ναρκισσισμός και ο εθισμός στην εξουσία είναι ένα εκρηκτικό κοκτέιλ ψυχοπαθολογίας. Ο λέκτορας Ψυχολογίας Steve Taylor μιλά για το πώς συνήθως άνθρωποι με σοβαρές διαταραχές προσωπικότητας βρίσκονται σε ηγετικές θέσεις.
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της δική μας εποχή είναι ότι οι άνθρωποι που κατέχουν ηγετικές θέσεις είναι συχνά ανίκανοι να χειριστούν την εξουσία με υπεύθυνο τρόπο. Στο παρελθόν, αυτό οφειλόταν κυρίως σε κληρονομικά συστήματα που εκχώρησαν εξουσία σε βασιλιάδες και άρχοντες, που συχνά δεν είχαν την πνευματική ή ηθική ικανότητα να διαχειριστούν την εξουσία τους σωστά. Αλλά φαίνεται ότι και στις μέρες μας η εξουσία περνά στους γόνους που προέρχονται από πολιτικά τζάκια όπου ο πατέρας δίνει το δακτυλίδι στο γιο. Η εξουσία αλλάζει απλά χέρια στα μέλη της ίδιας οικογένειας , από γενιά σε γενιά, σαν να μην υπάρχουν άλλες επιλογές , σαν να έχουμε στερέψει από άτομα υψηλού ήθους και κύρους που θα μπορούσαν να προσφέρουν σε αυτό το τόπο. Οι ηγέτες με ναρκισσιστική διαταραχή χρειάζονται γύρω τους ένα σημαντικό αριθμό ατόμων με ανάλογα προσόντα και με ηθικό υπόβαθρο τέτοιο που να στηρίζει το αφήγημα και να κάνουν την δύσκολη δουλειά. Επομένως συνήθως συναντάμε στην εξουσία αδίστακτους ανθρώπους με αλλοιωμένες συνειδήσεις, και σοβαρή έλλειψη ενσυναίσθησης.
Στην ψυχολογία υπάρχει μια έννοια της «σκοτεινής τριάδας» κακόβουλων χαρακτηριστικών της προσωπικότητας: ψυχοπάθεια, ναρκισσισμός και machiavellianism. Αυτά τα χαρακτηριστικά μελετώνται μαζί επειδή σχεδόν πάντα αλληλεπικαλύπτονται και συνδυάζονται. Εάν ένα άτομο έχει ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά, τότε τείνει να έχει ναρκισσιστικά και machiavellian χαρακτηριστικά. Για αυτά τα άτομα το κέντρο του κόσμου είναι ο ίδιος τους ο εαυτός. Θεωρούν ότι είναι μοναδικοί χαρισματικοί αναντικατάστατοι. Θέλουν συνεχώς να αισθάνονται ξεχωριστοί, Έχουν ανάγκη να τους σέβονται και τους θαυμάζουν , Επιζητούν να είναι το κέντρο της προσοχής και να μαγνητίζουν τα βλέμματα των άλλων επάνω τους,
Ειδικά ο ναρκισσιστής που βρίσκεται σε θέση εξουσίας θα αναδείξει την αχαλίνωτη τάση του για έλεγχο και ισχύ. Με λόγο παραληρηματικό θα παραπλανήσει, θα δημαγωγήσει προκειμένου να αποποιηθεί τις ευθύνες του. Πολλές φορές για να φαίνεται πειστικός κάνει μαθήματα υποκριτικής, έχει ένα επιτελείο από επικοινωνιολόγους που του γράφουν τους λόγους, του δίνουν κατευθύνσεις για το πως θα στήνεται, τι θα λέει , ποιες εκφράσεις θα παίρνει το πρόσωπο του ποια επιχειρήματα θα επικαλείται προκειμένου να πείσει και να συγκινήσει το κοινό του. Μακιγιέζ επιμελούνται την εικόνα του , του λένε να έχει χαμηλά το βλέμμα, να μείνει αξύριστος για να φαίνεται συντετριμμένος και να δείχνει ότι συμπάσχει με τον πόνο των άλλων σε ένα τραγικό δυστύχημα. Θεατρολόγοι του επισημαίνουν τα δυνατά σημεία της γλώσσας του σώματος , την εναλλαγή του τόνου της φωνής . Όλα άψογα σκηνοθετημένα. Με υποκριτικό ταλέντο οσκαρικού ηθοποιού παίζει το ρόλο που του έχει ανατεθεί. Δείχνει συντετριμμένος, προσποιείται ότι τον αγγίζει ο ανθρώπινος πόνος, σκύβει το κεφάλι λυπημένος και δείχνει ανθρώπινος και ευαίσθητος. Επικαλείται το συναίσθημα κάνοντας αναφορές στα δικά του παιδιά , μιλά για αξίες, για ιδανικά και προσπαθεί να πείσει για τα αγαθά του κίνητρα.
Ωστόσο το άτομο με ναρκισσιστική διαταραχή δεν μπορεί να νιώσει τα συναισθήματα άλλων ανθρώπων όπως δεν έχει τύψεις και ενοχές . Θα χρησιμοποιήσει όλα τα όπλα που έχει στη φαρέτρα για να συγκινήσει και να αγγίξει τις ευαίσθητες ψυχές. Θα επικαλεσθεί το συλλογικό τραύμα, το πόνο του γονέα, θα προσποιηθεί ότι είναι ένας από αυτούς και πονά και υποφέρει όπως οι άλλοι. Είναι και αυτό ένα επικοινωνιακό τρικ για να ξεγλιστρήσει από τις κατηγορίες της κωλυσιεργίας , των ελλείψεων, της συγκάλυψης. Και αυτό το σόου που δίνει τον ευχαριστεί κατά βάθος αφού ξεγελάει το κοινό και του αποδεικνύει ακόμα μια φορά, πόσο ανώτερος είναι από τους άλλους Ο νάρκισσος στην εξουσία είναι η επιτομή της χειραγώγησης. Ο ίδιος είναι ανίκανος να δεχτεί μια άλλη άποψη, για σωστή πλην της δικής του, αδυνατεί να δει τον κόσμο από οποιαδήποτε οπτική γωνία εκτός από τη δική του. Παραμένει αμετακίνητος στις απόψεις του, και ακόμα και αν αφήνει ένα μικρό ενδεχόμενο διαπραγμάτευσης, είναι και αυτό μέρος της τακτικής του για να φανεί δημοκρατικός και διαλεκτικός χωρίς βέβαια να έχει σκοπό να προβεί σε οποιαδήποτε υποχώρηση..
Ο λόγος του είναι ένα μέσο για να αναδείξει το μεγαλείο του. Για παράδειγμα « το άμεσο μπάζωμα στο χώρο του δυστυχήματος στα Τέμπη έγινε για καλό σκοπό». Τι και αν χάθηκαν σημαντικά στοιχεία , τι και αν δεν βρέθηκαν ποτέ τα καμένα πτώματα. Άλλωστε στον μακεβελισμό ο σκοπός αγιάζει τα μέσα. Και για να προλάβει ο ναρκισσιστής τις αντιδράσεις περνά στην αντεπίθεση. Δείχνει ότι προσβάλλεται με τις άδικες επιθέσεις. «Τι να συγκαλύψω ακριβώς;» Και όταν στριμώχνεται περισσότερο απαντά αόριστα με μια ασαφή φράση του τύπου «οι αποφάσεις πάρθηκαν με κριτήρια επιχειρησιακά στο πεδίο».
Χαρακτηριστικό γνώρισμα των ναρκισσιστών που γαντζώνονται στην εξουσία είναι η ξύλινη γλώσσα με φράσεις πασπαρτού που δεν δίνουν απαντήσεις απλά επιτρέπουν την αποφυγή της κακοτοπιάς. Οι σοφιστείες , οι ανακολουθίες , οι μπερδεμένες έννοιες, οι διαστρεβλώσεις των συλλογισμών και οι υπερβολές όπως «θα γυρίσω τον κόσμο ανάποδα» αποτελούν βερμπαλιστικά τεχνάσματα που εξυπηρετούν και αυτά τον βασικό του στόχο που είναι η ανάδειξη του ως ένας αποφασιστικός και αδέκαστος ηγέτης.
Ο ναρκισσιστής έχει ανάγκη τον θαυμασμό . την κολακεία, τους επαίνους, τα χειροκροτήματα. Δημιουργείται μια ψυχική εξάρτηση που γίνεται μια ανεξέλεγκτη, μια καταναγκαστική παρόρμηση και την μεγάλη επιθυμία για ασταμάτητο θαυμασμό. Είναι αυτός που προκαλεί το αίσθημα της ευχαρίστησης και η έλλειψη του προκαλεί δυσφορία.
Ο εθισμός στην εξουσία παίρνει τη μορφή μιας σχεδόν τελετουργικής, αυτοματοποιημένης εξάρτησης που το άτομο θα κάνει τα πάντα για να τη διατηρήσει. Έτσι το να γαντζωθεί κάποιος στην καρέκλα της εξουσίας γίνεται ανάγκη και όχι μόνο μια απλή επιθυμία.
Η συνείδηση ενός ναρκισσιστή είναι σε εμβρυακή κατάσταση και οι ηθικές αξίες άγνωστες λέξεις. Όλα περιστρέφονται γύρω από το εγώ του. Τίποτα άλλο δεν έχει σημασία παρά μόνο η τροφοδότηση του. Το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι να αισθάνεται ανώτερος και απολαμβάνει να χειρίζεται και να ελέγχει άλλους ανθρώπους..
Υπάρχουν πολλά στοιχεία ότι άτομα με προσωπικότητα της «σκοτεινής τριάδας» προσελκύονται στον εταιρικό και πολιτικό κόσμο. Έρευνες, για παράδειγμα, δείχνουν ότι τα άτομα με ναρκισσιστικά και ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά έχουν έντονη επιθυμία για κυριαρχία και είναι δυσανάλογα κοινά σε ηγετικές θέσεις.
Όπως το έθεσαν οι ψυχολόγοι Niklas Steffens και Alexander Haslam, «οι ναρκισσιστές μπορεί να έλκονται φυσικά σε θέσεις εξουσίας και επιρροής» Ή όπως γράφει ο ψυχολόγος Robert Hare για τους ψυχοπαθείς, «είναι κοινωνικοί θηρευτές και όπως όλοι οι θηρευτές ψάχνουν για τροφή. «Θα τους βρείτε οπουδήποτε μπορείς να έχεις κύρος και χρήματα».
Αυτή η αίσθηση υπεροχής που έχει ο νάρκισσος όταν βρίσκεται στην εξουσία , τον κάνει να χάνει την επαφή με τον κόσμο, τη λαϊκή βάση. Επιπλέον θεωρεί ότι βρίσκεται στο απυρόβλητο γιατί ποιος θα είχε το θάρρος ή το θράσος να αμφισβητήσει το θεσμό που αντιπροσωπεύει; Έχει καταστήσει σαφές ότι αυτός είναι στη κορυφή της ιεραρχίας, οπότε οι υπόλοιποι απλά υπακούν και εκτελούν . Είναι ο μονάρχης που ελέγχει όλο τον κρατικό μηχανισμό, παρακολουθεί τους αυλικούς του γιατί δεν τους εμπιστεύεται και κατά βάθος νιώθει ανασφάλεια. Για αυτό φροντίζει να «κρατά» με οποιονδήποτε τρόπο τα άτομα που τον πλαισιώνουν. Τους τάζει αμοιβές και αξιώματα αρκεί να είναι πιστά και αφοσιωμένα. Διαφορετικά τους εκβιάζει και τους εκφοβίζει. Έτσι σχηματίζει έναν στρατό από υποτακτικούς που είναι και αυτοί νάρκισσοι και εθισμένοι στην εξουσία. Τηρούν κατά γράμμα τις οδηγίες κάνουν τα πάντα για να μένει ικανοποιημένο το αφεντικό με την κρυφή ελπίδα ότι αργά ή γρήγορα θα έρθει η δική τους στιγμή της ανταμοιβής και θα βρεθεί μια θεσούλα εξουσίας και για αυτούς.
Με αυτό τον τρόπο συντηρείται αυτό το σάπιο και σαθρό πολιτικό σύστημα της μίζας, της λοβιτούρας, της συγκάλυψης, της αναλγησίας. Η μόνη έγνοια των εξουσιαστών είναι να παραμείνουν στην εξουσία. Μπροστά σε αυτό τίποτα δεν μετράει και δεν μπαίνει εμπόδιο.
Όσο εμείς επιτρέπουμε να μας κυβερνούν άτομα με τέτοια χαρακτηριστικά ο κόσμος μας θα βουλιάζει σε ένα απύθμενο πηγάδι από το οποίο δεν πρόκειται να βγούμε ποτέ. .
Έλενα Καράμπελα
