Ο ρόλος της αξιολόγησης για τους εργαζόμενους είναι ένα αμφιλεγόμενο θέμα , καθώς δεν αποτελεί μόνο ένα εργαλείο ελέγχου για την εταιρεία, αλλά και ένα κρίσιμο μέσο πίεσης για την προσωπική και επαγγελματική εξέλιξη του εργαζόμενου.
Υποτίθεται ότι η αξιολόγηση προάγει τη κοινωνία πρώτον γιατί βοηθά τις επιχειρήσεις να προσλαμβάνουν τους καλύτερους, τους πιο δημιουργικούς και παραγωγικούς υπαλλήλους και δεύτερον γιατί παρακινεί τους εργαζόμενους να δίνουν τον καλύτερο εαυτό τους καθώς υπάρχουν ηθικά και υλικά κίνητρα, που συνδέονται με αυξήσεις μισθών, bonus ή άλλες μορφές αναγνώρισης.
Αυτοαξιολόγηση
Πολλά σύγχρονα συστήματα ζητούν από τον εργαζόμενο να αξιολογήσει ο ίδιος τον εαυτό του. Μα τι νόημα έχει κάτι τέτοιο; Ποιος θα κακολογούσε την απόδοση του; Μήπως όμως κρύβεται κάτι πολύ πιο ύπουλο πίσω από αυτό; Μήπως ενδόμυχα εξοικειώνει το άτομο με την έννοια της βαθμολογίας έτσι ώστε να αποδεχτεί το γεγονός ότι θα ελέγχεται και αξιολογείται για ότι κάνει και σιγά σιγά να μπεί στο σύστημα της κοινωνικής πίστωσης χωρίς αντίδραση ;
Καρότο και μαστίγιο
Ο μπαμπούλας της αξιολόγησης μοιάζει με το καρότο και το μαστίγιο. Ο εργαζόμενος μπαίνει σε ένα «τρυπάκι» να αποδεικνύει συνεχώς την αξία του με τον τρόπο που την καθορίζει το ίδιο το σύστημα. Συνεπώς είναι σε ένα ατελείωτο κυνήγι απόκτησης διπλωμάτων και δεξιοτήτων , γεγονός που τον βάζει συνεχώς στην «πρέσα» και του περιορίζει αισθητά ποιοτικό χρόνο από την προσωπική και κοινωνική ζωή του.
Και όλα αυτά όταν βγαίνει στη δημοσιότητα η Υπόθεση Λαζαρίδη, που έχει προκαλέσει έντονη πολιτική αντιπαράθεση, καθώς αφορά καταγγελίες για διορισμό του το 2007 σε θέση ειδικού επιστημονικού συνεργάτη χωρίς τα προβλεπόμενα από τον νόμο τυπικά προσόντα (πτυχίο ΑΕΙ, μεταπτυχιακό ή διδακτορικό. Αν και ο νόμος (π.χ. Νόμος Πεπονή) ορίζει αυστηρά κριτήρια για τις προσλήψεις στο Δημόσιο, οι θέσεις «ειδικών συμβούλων» ή «μετακλητών» αποτελούν συχνά «παράθυρα» όπου η πολιτική επιλογή υπερτερεί της αξιοκρατίας.
Η αξιοκρατία συνάδει με την αξιολόγηση;
- Όταν ένας εργαζόμενος βλέπει ότι η ανέλιξη μπορεί να γίνει μέσω πολιτικών γνωριμιών ή «πίσω από κλειστές πόρτες», η όποια διαδικασία αξιολόγησης χάνει κάθε κύρος.
- Δημιουργείται μια έντονη δυσπιστία, μια κρίση εμπιστοσύνης που οδηγεί στην απαξίωση. Οι πολίτες αντιλαμβάνονται ότι η αξιολόγηση της επίδοσης και των προσόντων τους γίνεται à la carte. Αποκτούν την πεποίθηση ότι τα πτυχία και οι κόποι ενός υπαλλήλου δεν μετρούν όσο οι «σωστές διασυνδέσεις και τα βύσματα», οδηγώντας στην απογοήτευση όσων προσπαθούν να εξελιχθούν με την αξία τους.
- Η συνεχόμενη και αδιάλειπτη επιτήρηση δημιουργεί έντονο στρες και ανασφάλεια στον εργαζόμενο. Η απαίτηση να είναι πάντοτε άψογος και αψεγάδιαστος στη δουλειά του ξεπερνά την ανθρώπινη φύση του. Είναι δυνατόν με την αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης , ο ηλικιωμένος εργαζόμενος να έχει την ίδια απόδοση με τον νεότερο συνάδελφο του στο εργασιακό του περιβάλλον;
- Μήπως η αξιολόγηση αποτελεί το μυητικό στάδιο που θα μας βάλει στο Σύστημα Κοινωνικής Πίστωσης σύμφωνα με το μοντέλο της Κίνας που στοχεύει στη δημιουργία ενός ενιαίου εθνικού αρχείου, το οποίο παρακολουθεί και αξιολογεί τη συμπεριφορά, την αξιοπιστία και τη φερεγγυότητα πολιτών, επιχειρήσεων και κυβερνητικών οργανισμών;
Σύστημα Κοινωνικής Πίστωσης
Το σύστημα συγκεντρώνει δεδομένα από διάφορες πηγές για να καταρτίσει μια «βαθμολογία» για κάθε άτομο ή επιχείρηση. Ανάλογα με το σκορ, παρέχονται ανταμοιβές ή επιβάλλονται κυρώσεις:
Bonus- Malus
- Ανταμοιβές: Άτομα με υψηλή βαθμολογία μπορούν να απολαμβάνουν προνόμια όπως ευκολότερη έγκριση δανείων, καλύτερους όρους ενοικίασης, χαμηλότερα επιτόκια, ταχύτερη έκδοση ταξιδιωτικών θεωρήσεων (visa) και προτεραιότητα σε δημόσιες υπηρεσίες.
- Κυρώσεις: Άτομα ή επιχειρήσεις με χαμηλή βαθμολογία μπορεί να αντιμετωπίσουν αποκλεισμούς από ορισμένες εργασίες, απαγόρευση αγοράς εισιτηρίων για τρένα ή αεροπλάνα (για την αποφυγή ενοχλητικών συμπεριφορών), και δημόσια διαπόμπευση.
Συμπέρασμα
Όταν ένας κρατικός μηχανισμός ελέγχει και βαθμολογεί κάθε πτυχή της καθημερινότητας, η ελεύθερη βούληση αντικαθίσταται από την ανάγκη για συμμόρφωση. Οι καθημερινές επιλογές (τι αγοράζει κανείς, πόση ώρα παίζει βιντεοπαιχνίδια, τι διαβάζει στο διαδίκτυο) δεν γίνονται με βάση την προσωπική επιθυμία, αλλά με βάση το τι «εγκρίνει» ο αλγόριθμος. Ο Μεγάλος Αδελφός που παρακολουθεί αδιάλειπτα μέσω της τεχνολογίας ( προσωπικός αριθμός, ψηφιακή ταυτότητα, “έξυπνες” συσκευές, είναι το ψηφιακό Πανοπτικό. Ο πολίτης γνωρίζει ότι παρακολουθείται ανά πάσα στιγμή μέσω καμερών, αλγορίθμων και καταγραφής δεδομένων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να γίνεται ο δεσμοφύλακας του εαυτού του, χάνοντας την ικανότητα να δρα ως αυτόνομη και ελεύθερη προσωπικότητα. Μετατρέπεται σε μαριονέτα , σε ένα κουρδιστό στρατιωτάκι που απλά εκτελεί εντολές. Αποφεύγει να εκφράσει την πραγματική του γνώμη, να κάνει κριτική ή να συζητήσει «ευαίσθητα» θέματα, από τον φόβο μήπως μειωθεί η βαθμολογία του. Αποφεύγει τα άτομα με χαμηλή βαθμολογία από φόβο μην εκτεθεί. Αυτό αναγκάζει τους πολίτες να απομονώνουν φίλους ή συγγενείς που βρίσκονται στη «μαύρη λίστα», καταστρέφοντας τον κοινωνικό ιστό και οδηγώντας τους στην απομόνωση και μοναξιά.
Είναι σαφές ότι πάντα το σύστημα θα βρει τον τρόπο να ευνοήσει τα “δικά του παιδιά”. Η μεταμόρφωση της κοινωνίας που επιχειρείται με τρόπο βίαιο και ριζικό δημιουργεί μια έντονη πόλωση. Έναν κόσμο «δύο ταχυτήτων». Αυστηρή επιτήρηση για τους πολλούς και ελαστικότητα και επιείκεια για τους λίγους. Είτε θέλουμε είτε όχι , είμαστε ΕΜΕΙΣ και ΑΥΤΟΙ.
Έλενα Καράμπελα
